ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಬಾಹ್ಯ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಮರು-ಪ್ರವೇಶಿಸುವ (Re-entry) ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಸದಿಂದಾಗುವ (Space Debris) ಹಾನಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ತಂದಿದೆ.
ಜುಲೈ 23, 2026 ರಂದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್’ (IN-SPACe) ಸಂಸ್ಥೆಯು ರೂಪಿಸಿದ ಈ ನೂತನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಜುಲೈ 29-30, 2026 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
೧. ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಅನುಮತಿ (Authorisation):
-
ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್ (IN-SPACe) ಅನುಮತಿ ಕಡ್ಡಾಯ: ಭಾರತೀಯ ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಸ್ತುವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಯೋಜಿತವಾಗಿ (Planned Re-entry) ಮರು-ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್ನಿಂದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
-
ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಮ: ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರು-ಪ್ರವೇಶ ನಡೆಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
೨. ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಕಡ್ಡಾಯ (Liability & Insurance):
-
ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆ: ಮರು-ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ಅಥವಾ ಅದರ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ (Debris) ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಜನರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು (Full Liability) ಆ ನೌಕೆಯ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕರೇ ಹೊರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಮೆ (Third-Party Liability Insurance): ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮರು-ಪ್ರವೇಶ ಮಿಷನ್ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ‘ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ ಲಯಬಿಲಿಟಿ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್’ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
-
ಮಾನವ ಅಪಾಯದ ಮಿತಿ: ಮರು-ಪ್ರವೇಶದ ವೇಳೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯು 10,000 ದಲ್ಲಿ 1 ಕ್ಕಿಂತ (1 in 10,000) ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬೇಕು.
೩. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿ ಯೋಜನೆ:
-
ನೌಕೆಯು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಮರು-ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗಿ (Burn up), ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಉಳಿಯದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವುಗಳ ವಿವರವಾದ ವಿಲೇವಾರಿ ಯೋಜನೆಯು ‘ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಶಮನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ’ದ (Space Debris Mitigation) ಭಾಗವಾಗಿರಬೇಕು.
-
ಈ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ‘ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೀತಿ 2023’ (Indian Space Policy 2023) ರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
IN-SPACe: ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರೊಮೋಷನ್ ಅಂಡ್ ಅಥರೈಸೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್ (ಇದು ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ).
-
ವಿಕ್ರಮ್-೧ (Vikram-1): ಜುಲೈ 2026 ರಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣೆಯಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ಆರ್ಬಿಟಲ್ ರಾಕೆಟ್.
-
ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ ವಿಮೆ: ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ಬೀಳುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸುವ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಯ್ದೆ ಆಧಾರಿತ ನಿಯಮ.
