ನವದೆಹಲಿ: ಕೇಂದ್ರ ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಗಂಗಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ‘ಗಂಗಾ ನದಿ (ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ) ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ (ಎರಡನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಆದೇಶ, ೨೦೨೬’ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ನದಿಯ ದಂಡೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲು (Floodplain) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಭೂ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮೂರು ಹಂತದ ಆಧಾರಿತ ನೂತನ ವಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Stratified Zoning) ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ‘ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ’ ಮತ್ತು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಂಗಾ ನದಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಮಿಷನ್’ (NMCG) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ.
೧. ಮೂರು ಹಂತದ ನೂತನ ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲು ವಲಯಗಳು (3-Tier Zoning):
ಹಳೆಯ 2016 ರ ಆದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಮಾಣ ರಹಿತ ವಲಯ’ (Construction-free zone) ಎಂಬ ಏಕರೂಪಿ ನಿಯಮದ ಬದಲಿಗೆ, ಪ್ರವಾಹದ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನದಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ:
-
ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲು ವಲಯ (Active Floodplain):
-
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಸರಾಸರಿ ೫ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (1-in-5-year return period) ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ನದಿಯ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶ.
-
ನಿಯಮ: ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡ ಅಥವಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ (ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿನಾಯಿತಿ).
-
-
ನಿಯಂತ್ರಣ ವಲಯ (Regulatory Zone):
-
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ೫ ರಿಂದ ೨೫ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ (5-to-25-year return period) ಪ್ರವಾಹ ಬರುವ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರದೇಶ.
-
ನಿಯಮ: ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮತಿ (Clearances) ಪಡೆದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
-
-
ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಲಯ (Warning Zone):
-
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ೨೫ ರಿಂದ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (25-to-100-year return period) ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಹೊರಭಾಗದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ.
-
ನಿಯಮ: ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.
-
೨. ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹಾಗೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳು:
-
ಅನುಮೋದನೆ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಹಳೆಯ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ನದಿ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ‘ಅನುಮೋದನೆ ಆಧಾರಿತ’ (Approval-based model) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತರಲಾಗಿದೆ.
-
ಅಂತರ್ಜಲ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ: ನದಿ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯಮುಕ್ತವಾಗಿಡುವುದು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ (Groundwater Recharge) ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ಕ್ಲೀನ್ ಗಂಗಾ (NMCG): ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆ.
-
ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಯೋಜನೆ (Namami Gange): ₹30,000 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬೃಹತ್ ನದಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಯೋಜನೆ.
-
ರಿಟರ್ನ್ ಪೀರಿಯಡ್ (Return Period): ಜಲವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ (Hydrology) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರವಾಹ ಮರುಕಳಿಸುವ ಸರಾಸರಿ ಕಾಲಾವಧಿ.
-
ಗಂಗಾ ನದಿ ಹರಿವು: ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಿಯುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
