ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವದೇಶಿ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (Major Indigenous Defence Companies in India): ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಹಾಗೂ ರಫ್ತು ಕ್ರಾಂತಿ

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತವು ಪ್ರಮುಖ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಆಮದುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ೨೦೨೫-೨೬ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ದಾಖಲೆಯಾದ ₹1.78 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ತಲುಪಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ (DPSUs) ಪಾಲು ಶೇ 76% ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಉತ್ಪಾದಕರ ಪಾಲು ಶೇ 24% ರಷ್ಟಿದೆ.

ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ₹38,424 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ (೨೦೧೩-೧೪ ರಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ₹೬೮೬ ಕೋಟಿ ಇತ್ತು). ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೯ ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ₹೩ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ₹೫೦,೦೦೦ ಕೋಟಿ ರಫ್ತು ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.

೧. ರಕ್ಷಣಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು (Defence PSUs):

• ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (HAL – ಬೆಂಗಳೂರು, 1940): ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ (LCA) ತೇಜಸ್, ಲಘು ಯುದ್ಧ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ (LCH) ಪ್ರಚಂಡ್, ಧ್ರುವ್ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಹಾಗೂ ಸುಖೋಯ್ Su-30MKI ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ದೇಶದ ಏಕೈಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ.

• ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BEL – ಬೆಂಗಳೂರು, 1954): ರಕ್ಷಣಾ ರಾಡಾರ್‌ಗಳು, ಸೋನಾರ್‌ಗಳು, ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ರಾಡಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಸಂವಹನ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ದೈತ್ಯ.

• ಭಾರತ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BDL – ಹೈದರಾಬಾದ್, 1970): ಆಕಾಶ್ (SAM), ಅಸ್ತ್ರ (AAM), ಅಮೋಘ ಮತ್ತು ಕೊಂಕೂರ್ಸ್-M ನಂತಹ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಟಾರ್ಪಿಡೊಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆ.

• ಮಿಶ್ರಾ ಧಾತು ನಿಗಮ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MIDHANI – ಹೈದರಾಬಾದ್, 1973): ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸುಧಾರಿತ ಸೂಪರ್‌ಅಲಾಯ್‌ಗಳು, ಟೈಟಾನಿಯಂ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.

• ಬಿಇಎಂಎಲ್ (BEML – ಬೆಂಗಳೂರು, 1964): ಹೆವಿ-ಡ್ಯೂಟಿ ಟಟ್ರಾ ಟ್ರಕ್‌ಗಳು, ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇತುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರಿಕವರಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

೨. ಯುದ್ಧನೌಕೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳು (Shipyards):

• ಮಝಗಾನ್ ಡಾಕ್ ಶಿಪ್‌ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MDL – ಮುಂಬೈ): ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ 15B ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ-ಕ್ಲಾಸ್ ಸ್ಟೆಲ್ತ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಾಯರ್‌ಗಳು, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ 17A ನೀಲಗಿರಿ-ಕ್ಲಾಸ್ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ವಾರಿ-ಕ್ಲಾಸ್ (ಸ್ಕಾರ್ಪೀನ್) ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

• ಗಾರ್ಡನ್ ರೀಚ್ ಶಿಪ್‌ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್ & ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ (GRSE – ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ): ಕಮೋರ್ಟಾ-ಕ್ಲಾಸ್ ಆ್ಯಂಟಿ-ಸಬ್‌ಮರೀನ್ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವೇ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ೧೮೮೪ ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ.

• ಗೋವಾ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (GSL – ಗೋವಾ): ಕರಾವಳಿ ಕಾವಲು ಪಡೆಯ ಗಸ್ತು ಹಡಗುಗಳು (OPVs) ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿ ಬೋಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

• ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಶಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (HSL – ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ): ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಬೆಂಬಲ ನೌಕೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

೩. ನಿಗಮೀಕರಣಗೊಂಡ ೭ ನೂತನ ಆರ್ಡ್ನೆನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (Restructured OFB):

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಡ್ನೆನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಬೋರ್ಡ್ (OFB) ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಅದರ ೪೧ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ೭ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಘಟಕಗಳನ್ನಾಗಿ ಪುನಾರಚಿಸಲಾಯಿತು:

1. ಮುನಿಷನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (MIL – ಪುಣೆ): ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು, ಫಿರಂಗಿ ಶೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕಗಳು.

2. ಆರ್ಮರ್ಡ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ನಿಗಮ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (AVANI – ಆವಡಿ, ಚೆನ್ನೈ): ಅರ್ಜುನ್ Mk-1A ಟ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು BMP-2 ಯುದ್ಧ ವಾಹನಗಳು.

3. ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ವೆಪನ್ಸ್ & ಇಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (AWEIL – ಕಾನ್ಪುರ): ‘ಧನುಷ್’ ಫಿರಂಗಿ ಗನ್ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು.

4. ಟ್ರೂಪ್ ಕಂಫರ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (TCL – ಕಾನ್ಪುರ): ಸೈನಿಕರ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಹಿಮಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ಉಡುಪುಗಳು.

5. ಯಂತ್ರ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (YIL – ನಾಗ್ಪುರ): ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಫೋರ್ಜಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳು.

6. ಇಂಡಿಯಾ ಆಪ್ಟೆಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (IOL – ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್): ನೈಟ್-ವಿಷನ್, ಲೇಸರ್ ರೇಂಜ್ ಫೈಂಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಥರ್ಮಲ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳು.

7. ಗ್ಲೈಡರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (GIL – ಕಾನ್ಪುರ): ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ಯಾರಾಚೂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೈಲಟ್ ಇಜೆಕ್ಷನ್ ಸೀಟ್ ಪ್ಯಾರಾಚೂಟ್‌ಗಳು.

೪. ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು:

• ಲಾರ್ಸನ್ & ಟೂಬ್ರೊ (L&T Defence): K9 ವಜ್ರ-T ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಫಿರಂಗಿಗಳು, ಪಿನಾಕಾ (Pinaka) ರಾಕೆಟ್ ಲಾಂಚರ್ ಹಾಗೂ ಅರಿಹಂತ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಪರಮಾಣು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಗಳ ಹಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ.

• ಟಾಟಾ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (TASL): ಏರ್‌ಬಸ್ C-295 ಸಾರಿಗೆ ವಿಮಾನ ಜೋಡಣೆ (ವಡೋದರಾ) ಹಾಗೂ ಲಾಯ್ಟರಿಂಗ್ ಮ್ಯುನಿಷನ್ಸ್ (Loitering Munitions) ತಯಾರಿಕೆ.

• ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ (ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್): DRDO ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸುಧಾರಿತ ATAGS ಫಿರಂಗಿ ಗನ್ ಹಾಗೂ MArG ಹೊವಿಟ್ಜರ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ರಫ್ತು.

• ಅದಾನಿ ಡಿಫೆನ್ಸ್ & ಏರೋಸ್ಪೇಸ್: ‘ದೃಷ್ಟಿ 10 ಸ್ಟಾರ್‌ಲೈನರ್’ UAV ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ.

• ಝೆನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ (Zen Technologies): ಯುದ್ಧ ತರಬೇತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಟಿ-ಡ್ರೋನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು.

ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಕೋಷ್ಟಕ:

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:

• ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ಸಾಧನೆ: ಅರ್ಮೇನಿಯಾ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ (ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್), ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿವೆ.

• ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ರಫ್ತು ಪಾಲು: ಒಟ್ಟು ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಾಲು 45.16% (₹17,353 ಕೋಟಿ) ಹಾಗೂ DPSU ಗಳ ಪಾಲು 54.84% (₹21,071 ಕೋಟಿ).

• DAP 2020 & PILs: ‘ಧನಾತ್ಮಕ ಸ್ವದೇಶೀಕರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳ’ (Positive Indigenisation Lists) ಮೂಲಕ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಣಾ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಆಮದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು: ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

• iDEX (Innovations for Defence Excellence): ರಕ್ಷಣಾ ನವೋದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮ.