ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಸಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು (Important Laws & Rules for Indian Broadcasting)

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ, ಟೆಲಿವಿಷನ್, ಕೇಬಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್, ಒಟಿಟಿ (OTT) ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಸಾರ ನಿಯಂತ್ರಣವು ವಿವಿಧ ಶಾಸನಗಳು, ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾದರಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯ (MIB) ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (TRAI) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.

೧೯೯೫ ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ (Secretary, MIB v. Cricket Association of Bengal) “ವಾಯುತರಂಗಗಳು (Airwaves) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ರಹದಾರಿ ದೊರೆಯಿತು.

೧. ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಸಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಯ್ದೆಗಳು:

• ಕೇಬಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೯೫:

  • ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಜಾಲಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಬಲ್ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ನೋಂದಣಿ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.

  • ವಾಹಿನಿಗಳು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಹಿತೆ (Programme Code) ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಹಿತೆ (Advertising Code) ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

  • ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿ (ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬): ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ನಿಯಮಗಳು, ೧೯೯೪ ರ ನಿಯಮ 7(11) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ “ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ೧೨ ನಿಮಿಷಗಳ ಜಾಹೀರಾತು ಮಿತಿ”ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ (ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ನಂತರ ಇದು ಪೂರ್ಣ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ).

• ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೯೦:

  • ಭಾರತದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ‘ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ’ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

  • ದೂರದರ್ಶನ (DD) ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿ (AIR) ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಮಂಡಳಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ.

• ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಸಾರ ಸಿಗ್ನಲ್‌ಗಳ (ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಹಂಚಿಕೆ) ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೦೭:

  • ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ (ಉದಾ: ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್, ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್) ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಅದರ ಲೈವ್ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದು ಡಿಡಿ ಫ್ರೀ ಡಿಶ್ ಮತ್ತು ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

• ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೨೩ ಮತ್ತು ಕರಡು ನಿಯಮಗಳು, ೨೦೨೬:

  • ೧೮೮೫ ರ ಹಳೆಯ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಬದಲಿಗೆ ನೂತನ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೨೩ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.

  • ಜೂನ್ ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ MIB ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕರಡು ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹ ಟಿವಿ ಅಪ್‌ಲಿಂಕಿಂಗ್/ಡೌನ್‌ಲಿಂಕಿಂಗ್, ಡಿಟಿಎಚ್ (DTH), ಖಾಸಗಿ ಎಫ್‌ಎಂ ರೇಡಿಯೋ, ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಐಪಿಟಿವಿ (IPTV) ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಏಕೀಕೃತ ನಿಯಮಾವಳಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

• ಸಿನಿಮಾಟೋಗ್ರಾಫ್ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೫೨ (೨೦೨೩ ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ):

  • ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ‘ಕೇಂದ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿ’ (CBFC) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

  • ೨೦೨೩ ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಪೈರಸಿ ತಡೆಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ವಯೋಮಾನ ಆಧಾರಿತ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು (UA 7+, UA 13+, UA 16+) ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು, ೨೦೨೧:

  • ಒಟಿಟಿ (OTT) ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಾಶಕರನ್ನು ಈ ನಿಯಮಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

  • ಮೂರು ಹಂತದ ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

    1. ಹಂತ ೧: ಪ್ರಕಾಶಕರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಣ.

    2. ಹಂತ ೨: ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಣ.

    3. ಹಂತ ೩: ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿ.

೨. ಟಿವಿ ವಿಷಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಹಿತೆಗಳು (Broadcasting Codes):

• ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಹಿತೆ (Programme Code): ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭ್ಯತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧರ್ಮ/ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ, ಕೋಮು ಗಲಭೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ, ದೇಶವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು ಬೆಂಬಲಿಸುವ, ಸುಳ್ಳು-ಮಾನನಷ್ಟದ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಪರ ವಿದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.

• ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಹಿತೆ (Advertising Code): ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಶು ಹಾಲಿನ ಪರ್ಯಾಯಗಳು, ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನೇರ ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ (ಪರೋಕ್ಷ/Surrogate ಜಾಹೀರಾತಿಗೂ ನಿರ್ಬಂಧವಿದೆ).

೩. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸುಧಾರಣೆ: ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ (ನಿಯಂತ್ರಣ) ಮಸೂದೆ:

ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೯೫ ರ ಬದಲಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ‘ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಸೂದೆ’ ಪ್ರಸ್ತಾಪದಲ್ಲಿದೆ:

• ಏಕೀಕೃತ ಚೌಕಟ್ಟು: ಟಿವಿ, ಡಿಟಿಎಚ್, ಒಟಿಟಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಶಾಸನದಡಿ ತರುವುದು.

• ವಿಷಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಮಿತಿಗಳು (CECs): ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಾರಕರು ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.

• ಪ್ರಸಾರ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ (BAC): ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಂಡಳಿ.

• ಅಂಗವಿಕಲರ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ: ಆಡಿಯೋ ವಿವರಣೆಗಳು, ಸಬ್‌ಟೈಟಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದು.

ಪ್ರಸಾರ ವೇದಿಕೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ತುಲನೆ:

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:

• ವಾಯುತರಂಗಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿ ತತ್ವ: ೧೯೯೫ ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು.

• ದೂರದರ್ಶನ: ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

• TRAI: ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ, ನಂತರ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್ ಸೇವೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

• CBFC (ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿ): ಸಿನಿಮಾಟೋಗ್ರಾಫ್ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೫೨ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ.