ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು: ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸಬಲೀಕರಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಲವು ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

೧. ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ (Mission Shakti): ಸುರಕ್ಷತೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ

ಕೇಂದ್ರ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಗ್ರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ‘ಮಿಷನ್ ಶಕ್ತಿ’ ಛತ್ರಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (Umbrella Scheme) ಎರಡು ಉಪ-ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ:

ಅ) ‘ಸಂಬಲ್’ ಉಪ-ಯೋಜನೆ (Sambal Sub-Scheme – ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ):

• ಒನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಸೆಂಟರ್ (One Stop Centres – OSC): ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು, ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಶ್ರಯ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ಒದಗಿಸುವುದು.

• ಮಹಿಳಾ ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್ (Women Helpline): ‘181’ ಟೋಲ್-ಫ್ರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ದಿನದ ೨೪ ಗಂಟೆಯೂ ತುರ್ತು ಸಹಾಯ ಸೇವೆ.

• ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ (BBBP): ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ ತಡೆ, ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.

• ನಾರಿ ಅದಾಲತ್ (Nari Adalats): ಪರ್ಯಾಯ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳ ವೇದಿಕೆ.

ಆ) ‘ಸಾಮರ್ಥ್ಯ’ ಉಪ-ಯೋಜನೆ (Samarthya Sub-Scheme – ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ):

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ (PMMVY): ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮೂಲಕ ಮಾತೃತ್ವ ಸೌಲಭ್ಯ.

• ಶಕ್ತಿ ಸದನ (Shakti Sadan): ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯಿಂದ ಪಾರಾದ ಸಂತ್ರಸ್ತೆಯರಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ಹಿಂದಿನ ‘ಸ್ವಧಾರ್ ಗೃಹ’ ಮತ್ತು ‘ಉಜ್ವಲಾ’ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ.

• ಸಖಿ ನಿವಾಸ್ (Sakhi Niwas): ದುಡಿಯುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

• ಪಾಲ್ನಾ (Palna): ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತಾಯಂದಿರ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಶುಪಾಲನಾ (Creche) ಸೌಲಭ್ಯ.

• ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ (HEW / ಸಂಕಲ್ಪ): ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

೨. ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ಲಖ್‌ಪತಿ ದೀದಿ ಯೋಜನೆ (Lakhpati Didi Scheme):

  • ಅನುಷ್ಠಾನ: ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ (DAY-NRLM ಅಡಿಯಲ್ಲಿ).

  • ಗುರಿ: ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ (SHGs) ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ₹೧ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು (೩ ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ೨೦೨೯ ರ ವೇಳೆಗೆ ೬ ಕೋಟಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆ).

  • ತರಬೇತಿ: ಡ್ರೋನ್ ದುರಸ್ತಿ, ಸೌರ ಫಲಕ ಅಳವಡಿಕೆ, ಪ್ಲಂಬಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಇಡಿ ಬಲ್ಬ್ ತಯಾರಿಕೆ.

• ನಮೋ ಡ್ರೋನ್ ದೀದಿ ಯೋಜನೆ (Namo Drone Didi Scheme):

  • ಸ್ವರೂಪ: ₹೧,೨೬೧ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆ (Central Sector Scheme).

  • ಸೌಲಭ್ಯ: ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕ ಸಿಂಪಡಣೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಡ್ರೋನ್ ಒದಗಿಸುವುದು (ಡ್ರೋನ್ ವೆಚ್ಚದ ಶೇ ೮೦% ರಷ್ಟು ಸಹಾಯಧನ, ಗರಿಷ್ಠ ₹೮ ಲಕ್ಷ). ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೧೫ ದಿನಗಳ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಪೈಲಟ್ ತರಬೇತಿ.

• ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಯೋಜನೆ (Stand-Up India):

  • ಅನುಷ್ಠಾನ: ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆ (DFS).

  • ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ: ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಪ್ರತಿ ಶಾಖೆಯಿಂದ ₹೧೦ ಲಕ್ಷದಿಂದ ₹೧ ಕೋಟಿವರೆಗೆ ಹಸಿರುಕ್ಷೇತ್ರ (Greenfield) ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಾಲ.

೩. ಆರೋಗ್ಯ, ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸುರಕ್ಷತೆ:

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ (PMMVY):

  • ಕಾನೂನು ಆಧಾರ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆ (NFSA), ೨೦೧೩.

  • ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು: ಮೊದಲ ಜೀವಂತ ಮಗುವಿನ ಜನನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ₹೫,೦೦೦; ಎರಡನೇ ಮಗು ಹೆಣ್ಣಾಗಿದ್ದರೆ ಒಂದೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ₹೬,೦೦೦ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ (ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ).

• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಉಜ್ವಲಾ ಯೋಜನೆ (PMUY):

  • ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿ-ಮುಕ್ತ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ (LPG) ಸಂಪರ್ಕ, ₹೧,೬೦೦ ಆರಂಭಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು, ಮೊದಲ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಉಚಿತ ಮರುಪೂರಣ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ ಸ್ಟೌವ್.

  • ಪ್ರತಿ ೧೪.೨ ಕೆಜಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗೆ ₹೩೦೦ ಸಬ್ಸಿಡಿ (ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ೪ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳು).

೪. ಹಣಕಾಸು ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆಗಳು:

• ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ (SSY):

  • ಉದ್ದೇಶ: ೧೦ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಕರು ತೆರೆಯಬಹುದಾದ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ.

  • ಠೇವಣಿ ಮಿತಿ: ಕನಿಷ್ಠ ₹೨೫೦, ಗರಿಷ್ಠ ₹೧.೫ ಲಕ್ಷ (ವಾರ್ಷಿಕ); ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 80C ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ.

  • ಬಡ್ಡಿದರ & ಅವಧಿ: ವಾರ್ಷಿಕ ಶೇ ೮.೨% ಬಡ್ಡಿದರ; ಖಾತೆ ತೆರೆದ ೨೧ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಥವಾ ಮಗಳಿಗೆ ೧೮ ವರ್ಷ ತುಂಬಿ ಮದುವೆಯಾಗುವಾಗ ಮುಕ್ತಾಯ.

• ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮಾನ್ ಉಳಿತಾಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (MSSC):

  • ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಬಾಲಕಿಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ೨ ವರ್ಷಗಳ ಸ್ಥಿರ ಅವಧಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹೨ ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಕಿರು ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆ (ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಚಕ್ರಬಡ್ಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಶೇ ೭.೫% ಬಡ್ಡಿದರ).

ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಕೋಷ್ಟಕ:

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು: