ಉಜ್ಜಯಿನಿ: ದಶಕಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಭಾವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ‘ಖಡೇ ಹನುಮಾನ್’ ದೇವಾಲಯ ಇದೀಗ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ತೆರವುಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ನೆಲಸಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 8 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಹನುಮಂತನ ಮೂರ್ತಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇಂಚೂ ಕದಲದೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.
2028ರ ಸಿಂಹಸ್ಥ ಕುಂಭಮೇಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಕಂಠಾಲ್ ವೃತ್ತದಿಂದ ಛತ್ರಿ ಚೌಕ್ವರೆಗೆ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣ ಕಾಮಗಾರಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗಿರುವ ಸುಮಾರು 9 ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ರಸ್ತೆಯನ್ನು 15 ಮೀಟರ್ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಖಡೇ ಹನುಮಾನ್ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ.
ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಇಂಚೂ ಜರುಗಲಿಲ್ಲ
ಆಗಸ್ಟ್ 30ರಂದು ದೇವಾಲಯ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ಭಕ್ತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಸುಮಾರು 16 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಸ್ಥಳೀಯರು, ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಚೈನ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಎಳೆಯಲಾಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಕ್ರೇನ್ಗಳ ನೆರವನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಮೂರ್ತಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಅಲುಗಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಮೂರ್ತಿಯ ಸುತ್ತ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಆಳದವರೆಗೆ ಅಗೆದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ತಳಪಾಯ ಪತ್ತೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ವಿಫಲವಾದ ಬಳಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತೆರವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪವಾಡವೇ? ಅಥವಾ ಭೂಗರ್ಭದ ಶಿಲಾ ರಚನೆಯೇ?
ಮೂರ್ತಿ ಕದಲದಿರುವುದು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಹನುಮಂತನ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ‘ಹನುಮಂತ ತಾನಾಗಿಯೇ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ.
ಆದರೆ ತಜ್ಞರು ಇದಕ್ಕೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಳಗಿರುವ ಬಂಡೆ ಒಂದೇ ಶಿಲಾ ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಈ ಶಿಲೆ ಎಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಬಿರುಕು ಅಥವಾ ಇತರ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಐಐಟಿ ಇಂದೋರ್ನ ತಜ್ಞರ ನೆರವಿನಿಂದ ಭೂಗರ್ಭದ ರಚನೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜಿಪಿಆರ್ನಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಮೂರ್ತಿಯ ತಳಭಾಗ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಶಿಲಾ ರಚನೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮೂರ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯದು?
ಖಡೇ ಹನುಮಾನ್ ಮೂರ್ತಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವರು ಇದು ಸುಮಾರು 150ರಿಂದ 170 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿರಬಹುದು.
ವಿಕ್ರಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞ ಪ್ರೊ. ಡಾ. ರಮಣ್ ಸೋಲಂಕಿ ಅವರು ಮೂರ್ತಿಯ ಕಲ್ಲು ಬಸಾಲ್ಟ್ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಪರಮಾರ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಿಂಧೂರ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಮೂಲ ಕೆತ್ತನೆ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೇವಲ ಮೇಲ್ನೋಟದಿಂದ ಅದರ ನಿಖರ ಕಾಲಮಾನ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಪುರಾತತ್ವ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಟ್ಟರೆ, ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ
ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಮೂರ್ತಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಶಿಲೆಯೂ ಅದರ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಚನೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಅಗೆದು, ಭೂಗರ್ಭದ ರಚನೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಬಳಿಕವೇ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ನಡುವೆ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಅದರ ಸುತ್ತ ಟೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಚಕರ ಸಮ್ಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಯೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಭಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
‘ಡಾಕ್ಟರ್ ಹನುಮಾನ್’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ
ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಈ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಕೆಲವರು ಅವರನ್ನು ‘ಡಾಕ್ಟರ್ ಹನುಮಾನ್’ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಗುಣಮುಖರಾಗುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿದೆ.
ಅರ್ಚಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೂಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇತರ ಸಮುದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ಥಳ ಕೇವಲ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ, ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಜನನಂಬಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ರಸ್ತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಸಿಂಹಸ್ಥ ಕುಂಭಮೇಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣವೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ರಸ್ತೆ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಈಗ ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿ ತಜ್ಞರ ವರದಿಯತ್ತ ನೆಟ್ಟಿದೆ.
ಯಂತ್ರಗಳ ಬಲಕ್ಕೂ ಕದಲದ ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಕೆಳಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನಿದೆ? ಅದು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾ ರಚನೆಯೇ? ಅಥವಾ ಮೂರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿರುವ ಬಂಡೆಯೇ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಳಿಕವೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯಲಿದೆ. ಅದುವರೆಗೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಇದು ನಂಬಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಲಿದ್ದು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಭೂಗರ್ಭದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ.
