ಮಹೇಂದ್ರಗಿರಿ / ಬೆಂಗಳೂರು: ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ISRO) ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಹೆವಿ-ಲಿಫ್ಟ್ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನವಾದ LVM3 (Launch Vehicle Mark-3) ಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಸ್ವದೇಶಿ CE20 ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಎಂಜಿನ್ನ (CE20 Cryogenic Engine) ಫ್ಲೈಟ್ ಅಕ್ಸೆಪ್ಟೆನ್ಸ್ ಹಾಟ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ೨೨೦ kN (ಕಿಲೋನ್ಯೂಟನ್) ನವೀಕೃತ ಥ್ರಸ್ಟ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದೆ.
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಹೇಂದ್ರಗಿರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಸ್ರೋ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ನ (IPRC) ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಜ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆದಿದೆ. ಈ ಎಂಜಿನ್ ಮುಂಬರುವ LVM3 ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾದ C32 ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಮೇಲಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ (C32 Upper Stage) ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.
೧. CE20 ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಎಂಜಿನ್ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಣೆ:
-
ಉದ್ದೇಶಿತ ಬಳಕೆ: CE20 ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು LVM3 ನ ಮೂರನೇ ಹಂತವಾದ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ (C25/C32) ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ (LPSC) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ.
-
ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲಂಟ್ ಸಂಯೋಜನೆ: ಅತ್ಯಂತ ಶೀತಲ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿಡುವ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಇದು ಬಳಸುತ್ತದೆ:
-
ದ್ರವ ಆಮ್ಲಜನಕ (LOX): ಆಕ್ಸಿಡೈಜರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ $-183^\circ\text{C}$ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆ.
-
ದ್ರವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (LH2): ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇಂಧನ ರೂಪದಲ್ಲಿ $-253^\circ\text{C}$ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆ.
-
-
ದಹನ ಚಕ್ರ: ಇದು ‘ಗ್ಯಾಸ್ ಜನರೇಟರ್ ಸೈಕಲ್’ (Gas Generator Cycle) ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಎಂಜಿನ್ ಆಗಿದೆ.
೨. LVM3 ಮತ್ತು C32 ಮೇಲಿನ ಹಂತ:
-
ಭಾರೀ ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಕ: LVM3 ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮೂರು-ಹಂತದ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನವಾಗಿದ್ದು, ಸಂವಹನ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಚಂದ್ರಯಾನದಂತಹ ಅಂತರಗ್ರಹ ನೌಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನವಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
-
C32 ಹಂತದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: C25 ಹಂತದ ಮುಂದುವರಿದ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ C32 ಹಂತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಧನವನ್ನು (ಸುಮಾರು ೩೨ ಟನ್ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲಂಟ್) ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
-
೨೨೦ kN ಥ್ರಸ್ಟ್ ಮಹತ್ವ: ಎಂಜಿನ್ ಥ್ರಸ್ಟ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ೨೨೦ kN (ಸುಮಾರು ೨೨.೪ ಟನ್ ಥ್ರಸ್ಟ್) ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿರುವುದರಿಂದ, LVM3 ರಾಕೆಟ್ ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ ಆರ್ಬಿಟ್ಗೆ (GTO) ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ತೂಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
೩. ಹಾಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು LTPM ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ:
-
LTPM (Liquid Oxygen Tank Pressurisation Module): ಈ ಹಾಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ನ ವೇಳೆ ಇಸ್ರೋ ಗಗನ್ಯಾನ್ ಮಾನವಸಹಿತ ಮಿಷನ್ಗಳ C32 ಹಂತಗಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ‘ದ್ರವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಒತ್ತಡೀಕರಣ ಮಾಡ್ಯೂಲ್’ ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ. ಇದು ಹಾರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೈಜರ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ನ ಸಮತೋಲಿತ ಆಂತರಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಹಿಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು:
-
೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬: ಸುಧಾರಿತ ನಳಿಕೆ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ (Advanced Nozzle Protection System) CE20 ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (Sea-level) ೧೬೫ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ೨೨-ಟನ್ ಥ್ರಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
-
೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫: ಬಾಹ್ಯ ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ ಇಲ್ಲದೆ ಎಂಜಿನ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಚಾಲನೆಗೊಳ್ಳುವ ‘ಬೂಟ್ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಮೋಡ್’ (Bootstrap-mode startup) ಅನ್ನು ನಿರ್ವಾತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ೧೦ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
-
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
| ಪರಿಕಲ್ಪನೆ / ಸೌಲಭ್ಯ | ವಿವರಣೆ / ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹತ್ವ |
| CE20 ಎಂಜಿನ್ | LVM3 ರಾಕೆಟ್ಗಾಗಿ ಇಸ್ರೋ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಮೇಲಿನ ಹಂತದ ಎಂಜಿನ್. |
| ನವೀಕೃತ ಥ್ರಸ್ಟ್ | ೨೨೦ kN (ಹೆಚ್ಚಿದ ಪೇಲೋಡ್ ಹೊರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ). |
| ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲಂಟ್ಗಳು | ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಆಕ್ಸಿಜನ್ (LOX) ಮತ್ತು ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (LH2). |
| C32 ಸ್ಟೇಜ್ | LVM3 ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿದ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಮೇಲಿನ ಹಂತ. |
| LTPM | Liquid Oxygen Tank Pressurisation Module – ಗಗನ್ಯಾನ್ C32 ಹಂತದ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರೆಶರೈಸೇಶನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. |
| IPRC ಮಹೇಂದ್ರಗಿರಿ | ಇಸ್ರೋ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್, ಮಹೇಂದ್ರಗಿರಿ, ತಮಿಳುನಾಡು (ದ್ರವ ಹಾಗೂ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಎಂಜಿನ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ತಾಣ). |
| ಗಗನ್ಯಾನ್ | ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಮಾನವಸಹಿತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆ (HLVM3 ಹ್ಯೂಮನ್-ರೇಟೆಡ್ ರಾಕೆಟ್ ಬಳಕೆ). |
