ನವದೆಹಲಿ / ಉದಯಪುರ: ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಲೋಹದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಝಿಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (Hindustan Zinc Limited – HZL) ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸುಮಾರು ₹8೦,೦೦೦ ಕೋಟಿ ($೮.೫ ಶತಕೋಟಿ) ಬೃಹತ್ ಹೂಡಿಕೆಯ ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ ೧೬, ೨೦೨೬ರಂದು ನಡೆದ ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ (Board) ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
‘HZL ೨.೦ ಗ್ರೋತ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ’ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Growth Programme):
-
ಉತ್ಪಾದನೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ: ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಮುಂದಿನ ೩ ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಲೋಹದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ವಾರ್ಷಿಕ 1.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನಿಂದ (MTPA) 2.೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗೆ (MTPA) ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.
-
ಕಾರಣ ಮತ್ತು ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ: ಭಾರತದ ಉಕ್ಕು (Steel), ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Infrastructure) ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ (Renewable energy) ವಲಯಗಳಿಂದ ಝಿಂಕ್ಗೆ (ಸತು) ಬರುತ್ತಿರುವ ಭಾರಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು (Capex) ಆಂತರಿಕ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಲದ (Debt) ಮೂಲಕ ಭರಿಸಲಾಗುವುದು.
-
ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ: ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಝಿಂಕ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಯೋಜಿತ ಸತು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇ. ೭೪ ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ FY26 ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಳಕೆ ಶೇ. ೯೨ ರಷ್ಟಿದೆ.
ಸ್ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ:
-
ದೇಬಾರಿ ಘಟಕದ ವಿಸ್ತರಣೆ: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ದೇಬಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ (Debari) ಸಂಯೋಜಿತ ಝಿಂಕ್ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೨೬೫ KTPA (kilo tonnes per annum) ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು FY29 ರ ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ (Q2) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
-
ಹೊಸ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ಗಳು: ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ೭೦೦ KTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೊಸ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೫೦೦ KTPA ನ ಝಿಂಕ್ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಮತ್ತು ೨೦೦ KTPA ನ ಸೀಸದ (Lead) ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಸೇರಿವೆ.
-
ಬೆಳ್ಳಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಗುರಿ (Silver Refinery): ವಾರ್ಷಿಕ ೭೦೦ ಟನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೊಸ ಬೆಳ್ಳಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕವನ್ನು (Silver Refinery) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟು ಬೆಳ್ಳಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ೮೦೦ ಟನ್ನಿಂದ ೧,೫೦೦ ಟನ್ಗೆ (TPA) ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.
-
ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಹೋಲಿಕೆ:
-
ಒಟ್ಟು ಲೋಹದ ಉತ್ಪಾದನೆ: ೧.೧ MTPA ಯಿಂದ ೨.೦ MTPA
-
ಗಣಿ ಅದಿರು (Ore) ಉತ್ಪಾದನೆ: ೧೯.೩ MTPA ಯಿಂದ ೩೫ MTPA
-
ಒಟ್ಟು ಕರಗಿಸುವ (Smelting) ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ೧.೧೪೪ MTPA ಯಿಂದ ೨.೦೨೧ MTPA
-
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಪಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (UPSC / KPSC Prelims Facts):
-
ಝಿಂಕ್ ಸ್ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ನ ಸವಾಲು (Volatility in Smelting): ಸತುವು (Zinc) ಕಡಿಮೆ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವನ್ನು (Low boiling point / 907°C) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಆವಿಯಾಗುವ (Vaporise) ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಸ್ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿಶೇಷ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳುಳ್ಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
-
ಹೈಡ್ರೋಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ವಿಧಾನ (Hydrometallurgical Route): ಸತುವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ‘ರೋಸ್ಟ್-ಲೀಚ್-ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋವಿನ್’ (Roast-Leach-Electrowin – RLE) ಎಂಬ ಹೈಡ್ರೋಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಲೀಚಿಂಗ್, ಶುದ್ಧೀಕರಣ (Purification), ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ (Electrolysis), ಕರಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
-
ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋವಿನ್ನಿಂಗ್ (Electrowinning): ಈ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸತುವು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ಗಳ (Cathodes) ಮೇಲೆ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆನೋಡ್ಗಳಲ್ಲಿ (Anodes) ಆಮ್ಲಜನಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಳೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಲೀಚಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷ ವರದಿ: ‘ವಿಚಾರ ವಿಸ್ತಾರ’ – ಇದು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸವಿವರ
