ಶ್ಲೋಕ – 21
ಸುಖಮ್ಮಾತ್ಯಂತಿಕಂ ಯತ್ತದ್ ಬುದ್ಧಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಮತೀಂದ್ರಿಯಮ್ ।
ವೇತ್ತಿ ಯತ್ರ ನ ಚೈವಾಯಂ ಸ್ಥಿತಶ್ಚಲತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ॥೨೧॥
ಅರ್ಥ:
ಯೋಗಿಯು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾರದ,
ಆದರೆ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಆತ್ಯಂತಿಕ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಆ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವನು ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ ಆ ಆತ್ಮಾನುಭವದಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚಲಿಸಲಾರನು
— ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಲಾರದು.
ವಿವರಣೆ:
ಈ ಶ್ಲೋಕವು “ಆತ್ಮಾನುಭವದ ಪರಮಾವಸ್ಥೆ”ಯನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ — ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ ಇವುಗಳೇ ಇಂದ್ರಿಯಾನುಭವ. ಆದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ “ಆತ್ಯಂತಿಕ ಸುಖ” ಎನ್ನುವುದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ, ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ — ಅಂದರೆ ಚಿಂತನೆ, ಧ್ಯಾನ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಶಾಂತಿಯ ಸ್ಥಿತಿ.
ಯೋಗಿಯು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮನನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ಪಶ್ಯನ್ (ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಮೂಲದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಆತ್ಮನನ್ನು ನೋಡುವ) ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ದುಃಖದಿಂದ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸ್ಥಿತಿ ಪರಮಾನಂದದ, ಅಚಲದ — ನಿತ್ಯ ಶಾಂತಿಯ ಅನುಭವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಈ “ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯಮತೀಂದ್ರಿಯಂ ಸುಖಂ” ಎನ್ನುವುದು ಸಂವೇದನಾತೀತವಾದ ಮನಶ್ಶಾಂತಿ; ಇದು ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಸಂಪರ್ಕದ ಸುಖ ಕ್ಷಣಿಕವಾದರೆ, ಈ ಯೋಗಜ ಸುಖ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು.
ಸಾರಾಂಶ:
ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಚಿತ್ತ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತವಾದ ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯ ಸುಖ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸುಖವೇ ಆತ್ಮಾನುಭವದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೋಗಿ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಶಾಂತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ — ಅಂದರೆ ಅವನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಚಲನು.
