ಡಿಕ್ರೀ ಎಂದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶ ಅಥವಾ ತೀರ್ಮಾನ. ಇದು ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಪಕ್ಷಗಳ ಹಕ್ಕು-ಕಾನೂನು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನ (Court) ನೀಡುವ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪನ್ನು ಡಿಕ್ರೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಡಿಕ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಕೆ (Execution of Decree)
ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ನೀಡಲಾದ ಡಿಕ್ರೀಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಡಿಕ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಡಿಕ್ರೀ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು:
- ಆಸ್ತಿಯ ಜಪ್ತಿ (Attachment of Property) – ಡಿಕ್ರೀ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಜಪ್ತಿಮಾಡಬಹುದು.
- ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ (Recovery of Money) – ಹಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಡಿಕ್ರೀ ಇದಾದರೆ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಣ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬಹುದು.
- ಬದಲಿ ಮಾಡಿಸುವುದು (Eviction & Possession) – ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು, ತಕ್ಷಣ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಬಹುದು.
- ಮೌldb ಪ್ರಯೋಗ (Use of Force if Necessary) – ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಸಹಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪೊಲೀಸರ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಹಿತೆ (CPC), 1908 ಪ್ರಕಾರ, ಡಿಕ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಕೆ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಬಹುದು.
ಡಿಕ್ರೀ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?
ಡಿಕ್ರೀ ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪನ್ನು ಹೀಗೇ ಬಿಟ್ಟಲ್ಲದೆ, ಅದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಡಿಕ್ರೀ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನೋಡೋಣ:
1. ಡಿಕ್ರೀ ಜಾರಿಯಾಗುವುದು (Issuance of Decree)
ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಬಳಿಕ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.
- ಇದು ಅಂತರವೃತ್ತಿ (Interim) ಅಥವಾ ಅಂತಿಮ (Final) ಆಗಿರಬಹುದು.
- ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಡಿಕ್ರೀಯ ಮೂಲಕ, ಪಾರ್ಟಿಗಳ ಹಕ್ಕು, ಕರ್ತವ್ಯ, ಮತ್ತು ಪರಿನಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಡಿಕ್ರೀಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು (Contents of Decree)
- ಪಕ್ಷಗಳ ವಿವರಗಳು – ದಾವೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಹೆಸರು.
- ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಮಾನ – ಯಾರ ಪರ ತೀರ್ಪು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ.
- ಆಜ್ಞಾಪಿತ ನಿರ್ಧಾರ – ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
- ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕು
- ಆಸ್ತಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಬೇಕು
- ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು
3. ಡಿಕ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಕೆ (Execution of Decree)
ಡಿಕ್ರೀ ಪಾಲನೆ ಆಗದಿದ್ದರೆ, ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಡಿಕ್ರೀಯ ಜಾರಿಗೆ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ:
- ಆಸ್ತಿಯ ಜಪ್ತಿ (Attachment of Property) – ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
- ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ (Recovery of Money) – ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಹಣ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬಹುದು.
- ಹುದ್ದೆ/ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹಸ್ತಾಂತರ (Transfer of Possession) – ವಾಸ್ತವಿಕ ಹಕ್ಕುದಾರರಿಗೆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ತಿಳಿಯಾಯ್ತು (Contempt of Court) – ಡಿಕ್ರೀ ಪಾಲನೆ ಮಾಡದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದಂಡ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಬಹುದು.
4. ಅಪೀಲಿನ ಹಕ್ಕು (Right to Appeal)
- ಡಿಕ್ರೀಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪೀಲ್ ಮಾಡಬಹುದು.
- ಆದರೆ, ಅಪೀಲ್ ಮಾಡುವುದು ನಿಗದಿತ ಕಾಲಾವಧಿಯೊಳಗೆ ಇರಬೇಕು.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಹಿತೆ (CPC), 1908 ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
- ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ನಂತರ ಡಿಕ್ರೀ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ.
- ಡಿಕ್ರೀ ಫಲಾನುಭವಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
- ಪಾಲನೆ ಆಗದಿದ್ದರೆ, ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ (ಆಸ್ತಿ ಜಪ್ತಿ, ಹಣ ವಸೂಲಿ, ಬಲವಂತದ ಹಕ್ಕು ಹಸ್ತಾಂತರ) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಅಪೀಲಿನ ಆಯ್ಕೆ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ನಿಗದಿತ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.
