ನವದೆಹಲಿ: ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೀಜಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ರೈತರಿಗೆ ತಳೀಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದ (Genetically pure), ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಮತ್ತು ರೋಗಮುಕ್ತ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೀಜ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೬೬ (Seeds Act, 1966) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
೧. ಬೀಜದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ೪ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯತಾಂಕಗಳು:
-
ತಳೀಯ ಶುದ್ಧತೆ (Genetic Purity): ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಳಿಯ ನಿಜವಾದ ವಂಶವಾಹಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದು.
-
ಭೌತಿಕ ಶುದ್ಧತೆ (Physical Purity): ಕಸ, ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣು, ಕಳೆ ಬೀಜಗಳು ಅಥವಾ ಒಡೆದ ಬೀಜಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಉದ್ದೇಶಿತ ಬೆಳೆಯ ಶುದ್ಧ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು.
-
ಶಾರೀರಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟ (Physiological Quality): ಬೀಜದ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Germination capacity) ಮತ್ತು ಹುರುಪು (Vigour).
-
ಬೀಜದ ಆರೋಗ್ಯ (Seed Health): ಶಿಲೀಂಧ್ರ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ವೈರಸ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಶೇಖರಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು.
೨. ಭಾರತದ ಬೀಜಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಟ್ಯಾಗ್ಗಳು (Tag Colors):
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೀಳಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
| ಬೀಜದ ವರ್ಗ (Class of Seed) | ಉತ್ಪಾದಕರು / ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ | ತಳೀಯ ಶುದ್ಧತೆ | ಟ್ಯಾಗ್ ಬಣ್ಣ (Tag Color) |
| ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಬೀಜ (Nucleus Seed) | ಮೂಲ ತಳಿ ಸಂವರ್ಧಕರು (Plant Breeder) | 100% | ಯಾವುದೇ ಟ್ಯಾಗ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ |
| ಬ್ರೀಡರ್ ಬೀಜ (Breeder Seed) | ಕೃಷಿ ವಿವಿ/ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು | 100% | ಗೋಲ್ಡನ್ ಯೆಲ್ಲೋ (ಹಳದಿ) |
| ಫೌಂಡೇಶನ್ ಬೀಜ (Foundation Seed) | NSC, ರಾಜ್ಯ ಬೀಜ ನಿಗಮಗಳು (SSCs) | 99.5%+ | ಬಿಳಿ (White) |
| ನೋಂದಾಯಿತ ಬೀಜ (Registered Seed) | ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ | ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುದ್ಧತೆ | ನೇರಳೆ / ಓಪಲ್ (Purple/Opal) (ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಹಂತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ) |
| ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಬೀಜ (Certified Seed) | ನೋಂದಾಯಿತ ಬೀಜ ಬೆಳೆಗಾರರು (ರೈತರಿಗೆ ಮಾರಾಟ) | 99%+ | ಅಜ್ಯೂರ್ ಬ್ಲೂ (Azure Blue – ನೀಲಿ) |
| ಟ್ರೂತ್ಫುಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್ಡ್ ಬೀಜ (TFL Seed) | ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು / ಪ್ರಗತಿಪರ ರೈತರು | ಗುಣಮಟ್ಟ ಸ್ವಯಂ-ಘೋಷಣೆ | ಓಪಲ್ ಗ್ರೀನ್ (ಹಸಿರು) |
೩. ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಬೀಜ (Certified) vs ಸತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಬೀಜ (TFL Seed):
| ನಿಯತಾಂಕ | ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಬೀಜ (Certified Seed) | ಟ್ರೂತ್ಫುಲ್ಲಿ ಲೇಬಲ್ಡ್ ಬೀಜ (TFL Seed) |
| ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ | ರಾಜ್ಯ ಬೀಜ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಕಡ್ಡಾಯ. | ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಐಚ್ಛಿಕ (ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ). |
| ವ್ಯಾಪ್ತಿ | ಕೇವಲ ಅಧಿಸೂಚಿತ ತಳಿಗಳಿಗೆ (Notified varieties) ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ. | ಅಧಿಸೂಚಿತ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎರಡೂ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯ. |
| ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ | ಕ್ಷೇತ್ರ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎರಡೂ ಕಡ್ಡಾಯ. | ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೌತಿಕ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವಿಕೆ ಪರೀಕ್ಷೆ. |
| ಟ್ಯಾಗ್ ಬಣ್ಣ | ಅಜ್ಯೂರ್ ಬ್ಲೂ (ನೀಲಿ) | ಓಪಲ್ ಗ್ರೀನ್ (ಹಸಿರು) |
೪. ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟು:
-
ಬೀಜ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೬೬ (Seeds Act, 1966): ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಬೀಜಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲ ಕಾನೂನು.
-
ಕೇಂದ್ರ ಬೀಜ ಸಮಿತಿ (Central Seed Committee – CSC): ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಬೀಜ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಬೆಳೆ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸುವ (Notification) ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆ.
-
ಕೇಂದ್ರ ಬೀಜ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿ (CSCB): ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
-
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಜ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ (NSRTC): ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರೆಫರಲ್ ಬೀಜ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
೫. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಜ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು:
-
OECD ಬೀಜ ಯೋಜನೆಗಳು (OECD Seed Schemes):
-
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1958 (ಭಾರತವು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯಿತು).
-
ಉದ್ದೇಶ: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಜ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತಳೀಯ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು.
-
OECD ವರ್ಗಗಳು: ಪ್ರಿ-ಬೇಸಿಕ್ (Pre-Basic), ಬೇಸಿಕ್ (Basic) ಮತ್ತು ಸರ್ಟಿಫೈಡ್ (Certified).
-
-
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೀಜ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISTA):
-
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1924 (ಜಾಗತಿಕ ಬೀಜ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ).
-
ಆರೆಂಜ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (OIC): ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಸ್ವತಃ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಬ್ಲೂ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (BIC): ಗ್ರಾಹಕರು ನೇರವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಮಾನ (ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬):
ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2026 ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಸಂಘ (ISMA) ಮತ್ತು ಲಖನೌದ ICAR-ಭಾರತೀಯ ಕಬ್ಬು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (IISR) ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಲಖನೌದಲ್ಲಿ ‘ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಬ್ಬಿನ ಬೀಜ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಧಾರಿತ ಕೇಂದ್ರ’ವನ್ನು (Advanced Centre for Quality Sugarcane Seed Production) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ರೋಗಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ತಳೀಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದ ಕಬ್ಬಿನ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ (Digital Traceability) ಒದಗಿಸಲಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
ಬ್ರೀಡರ್ ಬೀಜದ ಟ್ಯಾಗ್ ಬಣ್ಣ: ಗೋಲ್ಡನ್ ಯೆಲ್ಲೋ (Golden Yellow).
-
ಸರ್ಟಿಫೈಡ್ ಬೀಜದ ಟ್ಯಾಗ್ ಬಣ್ಣ: ಅಜ್ಯೂರ್ ಬ್ಲೂ (Azure Blue).
-
TFL ಬೀಜದ ಟ್ಯಾಗ್ ಬಣ್ಣ: ಓಪಲ್ ಗ್ರೀನ್ (Opal Green).
-
NSRTC ತಾಣ: ವಾರಣಾಸಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ.
-
ನೋಂದಾಯಿತ ಬೀಜ (Registered Seed): ಭಾರತೀಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹಂತವನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ (ಫೌಂಡೇಶನ್ ಬೀಜದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಬೀಜ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).
