ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ 971(ಕೆ) ವಿಧಿ [Article 371(K)] ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ: ಚುನಾಯಿತ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ

ನವದೆಹಲಿ / ಲೇಹ್: ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಲಡಾಖ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು (MHA) ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿದೆ. ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉಪ-ಸಮಿತಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ೩೭೧ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ‘ಅಧ್ಯಾಯ ಕೆ’ [Article 371(K)] ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (UT-level) ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತವಾಗುವ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭೂಮಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧. ಸಂವಿಧಾನದ ೩೭೧(ಕೆ) ವಿಧಿ [Article 371(K)] ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಏನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ?

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XXI (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ನಿಬಂಧನೆಗಳು) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ೩೭೧ನೇ ವಿಧಿಯು ದೇಶದ ಆಯ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

• ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮಾದರಿ: ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ೩೭೧ನೇ ವಿಧಿಯ ಉಪ-ವಿಧಿಗಳು (೩೭೧ಎ ನಿಂದ ೩೭೧ಜೆ ವರೆಗೆ) ಕೇವಲ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ‘ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ’ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಲಡಾಖ್ ಶಾಸಕಾಂಗವಿಲ್ಲದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾದ ‘ಸುಯಿ ಜೆನೆರಿಸ್’ (Sui Generis – ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯ) ಆಡಳಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೩೭೧(ಕೆ) ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಈ ನೂತನ ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ ೨೪೦ನೇ ವಿಧಿಯ (Article 240) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ವಿಷಯಗಳಾದ ಭೂಮಿ (Land), ಉದ್ಯೋಗ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ, ಅರಣ್ಯ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

೨. ಲಡಾಖ್ ನಾಯಕರ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳು:

• ೪-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳು: ಲೇಹ್ ಅಪೆಕ್ಸ್ ಬಾಡಿ (LAB) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್ (KDA) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಡಾಖ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ೪ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿವೆ:

  1. ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ (Full Statehood).

  2. ಸಂವಿಧಾನದ ೬ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ (Sixth Schedule) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಮಂಡಳಿ ರಕ್ಷಣೆ.

  3. ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಡಾಖ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ (LPSC) ಸ್ಥಾಪನೆ.

  4. ಲೇಹ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎರಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ.

• ಸಭೆಯ ಫಲಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಅಸಮಾಧಾನ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ೩೭೧(ಕೆ) ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆಶಿಶ್ ಕುಂದ್ರಾ ಅವರು ಧನಾತ್ಮಕ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರೆ, LAB ಮತ್ತು KDA ಮುಖಂಡರು ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಕರಡು ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು/ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಖಚಿತತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಭೆ ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

• ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು: ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ (Executive), ಹಣಕಾಸು ನಿಯಂತ್ರಣ (Financial powers), ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (Law & Order) ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಕುರಿತ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವು ಮುಂದೂಡಿದೆ.

• ಮುಂದಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆ: ಮುಂದಿನ ಸುತ್ತಿನ ಮಾತುಕತೆಯು ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ.

• ಪರಿಹಾರ ಪ್ಯಾಕೇಜ್: ೨೦೨೫ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೪ ರಂದು ಲೇಹ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲಿನ ೮೦ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ.

೩. ಸಂವಿಧಾನದ ೩೭೧ನೇ ವಿಧಿ: ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಶೇಷ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ತುಲನೆ:

೪. ೬ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ vs ೩೭೧(ಕೆ) ವಿಧಿ (Sixth Schedule vs Article 371K):

• ೬ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ (Article 244): ಇದು ಈಶಾನ್ಯದ ೪ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ (ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ತ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ – AMTM). ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳು (Autonomous District Councils – ADCs) ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪದ್ಧತಿ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ, ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

• ೩೭೧(ಕೆ) ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ: ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾಗಿ, ಸಮಗ್ರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ (UT-level) ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು: