ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ನಕ್ಷೆಗಳು, ಒಪ್ಪಂದಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು, ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಹಾಗೂ ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ನೆರೆಹೊರೆಯ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:
೧. ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ
ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ರೇಖೆಯು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದೆ:
-
ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ (ಲಡಾಖ್): ಭಾರತವು ಲಡಾಖ್ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ‘ಅಕ್ಸಾಯ್ ಚಿನ್’ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀನಾ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ಜಾನ್ಸನ್ ಲೈನ್ (1865) ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್-ಆರ್ಡಾಗ್ ಲೈನ್ (1897) ಅನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಚೀನಾ ಮೆಕಾರ್ಟ್ನಿ-ಮೆಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಲೈನ್ (1899) ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಮಧ್ಯ ವಲಯ: ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಸುಮಾರು 200 ಕಿ.ಮೀ ಗಡಿ ಇದಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ‘ಬಾರಾಹೋತಿ’ ಪ್ರದೇಶವು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ವಿವಾದಿತ ತಾಣ.
-
ಪೂರ್ವ ವಲಯ: ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚೀನಾ ‘ದಕ್ಷಿಣ ಟಿಬೆಟ್’ ಎಂದು ಕರೆದು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 1914ರ ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ‘ಮೆಕ್ಮಹೋನ್ ಲೈನ್’ ಅನ್ನು ಭಾರತವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ‘ತವಾಂಗ್’ ಪಟ್ಟಣ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ.
-
ವಾಸ್ತವ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ (LAC): ಇದು ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಗಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುರುತು ಹಾಕದಿರುವುದು ನಿಯಮಿತ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
೨. ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿ ವಿವಾದ
-
ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ (LoC): 1948ರ ಕದನ ವಿರಾಮ ರೇಖೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇದು, 1971ರ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ 1972ರ ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯಾಯಿತು.
-
ಸಿಯಾಚಿನ್ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್: ಪೂರ್ವ ಕಾರಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ. 1949ರ ಕರಾಚಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ‘NJ9842’ ಬಿಂದುವಿನ ಆಚೆಗೆ ಗಡಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸದ ಕಾರಣ ಈ ಸಂಘರ್ಷ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
-
ಸರ್ ಕ್ರೀಕ್: ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ನಡುವಿನ ಕಚ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ 96 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿ. ಭಾರತವು 1914ರ ಬಾಂಬೆ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಣಯದಂತೆ ಪೂರ್ವ ದಂಡೆಯನ್ನು ಗಡಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ; ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ‘ಥಾಲ್ವೆಗ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾಲುವೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಗಡಿ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
೩. ಭಾರತ-ನೇಪಾಳ ಗಡಿ ವಿವಾದ
-
ಕಾಲಾಪಾನಿ-ಲಿಪುಲೇಖ್-ಲಿಂಪಿಯadhುರಾ: ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಪಿಥೋರಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನೇಪಾಳವು ತನ್ನ ದಾರ್ಚುಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವೆಂದು ಹಕ್ಕು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. 1816ರ ‘ಸುಗೌಲಿ ಒಪ್ಪಂದ’ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ನದಿಯ ಮೂಲದ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಈ ವಿವಾದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.
-
ಸುಸ್ತಾ: ಬಿಹಾರ ಗಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ತೆರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶ. ಗಂಡಕ್ (ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಿ) ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾದ ಕಾರಣ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗಿದೆ.
೪. ಭಾರತ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದ (ಪರಿಹಾರ ಕಂಡ ಗಡಿ)
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನಡುವಿನ 4,096 ಕಿ.ಮೀ ಗಡಿ ವಿವಾದವು 2015ರ ಭೂ ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದ (LBA – 100ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡಿತು. 111 ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳನ್ನು (ಚಿಟ್ಮಹಲ್ಗಳು) ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿ, 51 ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 2014ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಶಾಶ್ವತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ (PCA) ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಸಮುದ್ರ ಗಡಿ ವಿವಾದವೂ ಬಗೆಹರಿದಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನಕ್ಷೆಗೆ ಭಾರತದ ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪ
2026ರ ಜುಲೈ 1ರಂದು ‘ಈಕ್ವಲ್ ಅರ್ಥ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್’ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಜಾಗತಿಕ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಕ್ಸಾಯ್ ಚಿನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (MEA) ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಸಾಯ್ ಚಿನ್ ಲಡಾಖ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ನಕ್ಷೆಯಂತೆಯೇ ತೋರಿಸಬೇಕೆಂದು ನವದೆಹಲಿ ಖಡಕ್ ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಿದೆ.
