ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಸಿಕಾಕರಣ ಮತ್ತು ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ‘ಬರ್ತ್ ಡೋಸ್’: ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ನೋಟ್ಸ್

ಲಸಿಕೆಗಳಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾದ ರೋಗಗಳಿಂದ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಸಿಕಾಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (Universal Immunisation Programme – UIP) ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ಸೋಂಕು ಪ್ರಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯಿಂದ ಮಗುವಿಗೆ ಹರಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಜನನದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ‘ಬರ್ತ್ ಡೋಸ್’ (Birth Dose) ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

• ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲಸಿಕಾಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (UIP):

  • ಆರಂಭ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನದ (NHM) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1985ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

  • ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳು, ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

  • ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರೋಗಗಳು: ಕ್ಷಯ (BCG), ಪೋಲಿಯೋ (OPV), ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ, ಪೆರ್ಟುಸಿಸ್, ಟೆಟಾನಸ್ (DPT), ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ, ದಡಾರ (Measles), ರುಬೆಲ್ಲಾ, ರೋಟಾವೈರಸ್, ನ್ಯುಮೋಕೊಕಲ್ (PCV) ಹಾಗೂ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀಸ್ ಎನ್ಸೆಫಾಲಿಟಿಸ್ (JE). ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಟಿಡಿ (Td) ಲಸಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

  • ಮಿಷನ್ ಇಂದ್ರಧನುಷ್: ಲಸಿಕಾಕರಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿಯರನ್ನು ತಲುಪಲು 2014ರಲ್ಲಿ ಈ ಪೂರಕ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

• ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ಮತ್ತು ಬರ್ತ್ ಡೋಸ್ ಮಹತ್ವ:

  • ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ಯಕೃತ್ತಿಗೆ (Liver) ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ವೈರಸ್ ಸೋಂಕಾಗಿದ್ದು, ಸಿರೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಯಕೃತ್ತಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

  • ಜನನದ ಡೋಸ್: ನವಜಾತ ಶಿಶುವಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ಲಸಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಡೋಸ್ (Birth Dose) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಡೋಸ್‌ಗಳನ್ನು 6, 10 ಮತ್ತು 14ನೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

  • ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ತಪಾಸಣೆ: ತಾಯಿಯಿಂದ ಮಗುವಿಗೆ ಲಂಬ ಪ್ರಸರಣ (Vertical transmission) ತಡೆಯಲು ಎಲ್ಲಾ ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈರಲ್ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (NVHCP):

  • 2018ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ಮತ್ತು ಸಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉಚಿತ ಜೆನೆರಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

  • ಜುಲೈ 28, 2026ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 21 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 1,153 ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ 6.12 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

• ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ vs ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಸಿ:

  • ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ: ಲಸಿಕೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಹಾಗೂ ಯುಐಪಿ (UIP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

  • ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಸಿ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವುದೇ ಲಸಿಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಆಂಟಿವೈರಲ್ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು (Curable).

• 2030ರ ಗುರಿ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಡಿಜಿ (SDG): ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ 3.3 (SDG 3.3) ರ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಾರತವು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ಮತ್ತು ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಸಿ ಸೋಂಕನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪಿಡುಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ RMNCAH+N, ಏಡ್ಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆ (NACO) ಮತ್ತು ಕ್ಷಯ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:

  • ವಿಶ್ವ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ದಿನ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜುಲೈ 28 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

  • UIP ಸ್ಥಾಪನೆ: 1985 (1978ರ ‘ವಿಸ್ತೃತ ಲಸಿಕಾಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ’ — EPI ಯ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ).

  • ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಬಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಜನನದ 24 ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ನೀಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.

  • ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಸಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ಲಸಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸೂಕ್ತ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ.

  • ಭಾರತದ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಗುರಿ: ವರ್ಷ 2030 (SDG 3.3 ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ).