ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬಲವಾದ ಗಾಳಿ, ಭಾರೀ ಮಳೆ, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ಉಕ್ಕುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಸಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಿದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಗಳು ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗಿನ ಪೂರ್ವ ಮುಂಗಾರು ಅವಧಿ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಹಿಂಗಾರು ಅವಧಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಋತುಗಳಾಗಿವೆ.
ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ
ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು ಹಾಗೂ ಪುದುಚೇರಿ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಂಡಮಾರುತ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಚಂಡಮಾರುತದ ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ.
ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಚಂಡಮಾರುತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಂಟೆಗೆ 62ರಿಂದ 87 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದ ಗಾಳಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಟೆಗೆ 118ರಿಂದ 166 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಚಂಡಮಾರುತವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಗಂಟೆಗೆ 220 ಕಿ.ಮೀ. ಮೀರಿದರೆ ಅದನ್ನು ಸೂಪರ್ ಚಂಡಮಾರುತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಗೆ ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಶೇಷ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರ (RSMC) ಹೆಸರಿಡುತ್ತದೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು, ಡಾಪ್ಲರ್ ಹವಾಮಾನ ರಾಡಾರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಂಡಮಾರುತದ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 ಹಾಗೂ 2025ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NDMA), ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆ (NDRF), ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಂಡಮಾರುತ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಸಂದೇಶಗಳ ಪ್ರಸಾರ, ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಅಣಕು ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಮೂಲಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿದ್ಯಮಾನ: ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರಂದು ‘ಅರ್ನಬ್’ ಚಂಡಮಾರುತವು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ–ಯಾನಂ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ತೀವ್ರ ಚಂಡಮಾರುತದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಭಾರೀ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಚಂಡಮಾರುತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಜೀವಹಾನಿ ಹಾಗೂ ಆಸ್ತಿ ನಷ್ಟವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಂಡಮಾರುತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
| ವರ್ಗ | ಗಾಳಿಯ ವೇಗ (ಕಿಮೀ/ಗಂಟೆ) |
|---|---|
| ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತ (Depression) | 31–49 |
| ತೀವ್ರ ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತ (Deep Depression) | 50–61 |
| ಚಂಡಮಾರುತ (Cyclonic Storm) | 62–87 |
| ತೀವ್ರ ಚಂಡಮಾರುತ | 88–117 |
| ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಚಂಡಮಾರುತ | 118–166 |
| ಅತಿ ಭೀಕರ ಚಂಡಮಾರುತ | 167–220 |
| ಸೂಪರ್ ಚಂಡಮಾರುತ | 220ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು |
ಚಂಡಮಾರುತ ಪೀಡಿತ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ — ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ
-
ಒಡಿಶಾ
-
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
-
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ
-
ತಮಿಳುನಾಡು
-
ಪುದುಚೇರಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಪ್ರದೇಶ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ — ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ
-
ಗುಜರಾತ್
-
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
-
ಗೋವಾ
-
ಕರ್ನಾಟಕ
-
ಕೇರಳ
-
ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ
ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿದ್ದರೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು.
ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
-
ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಋತು: ಏಪ್ರಿಲ್–ಜೂನ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್–ಡಿಸೆಂಬರ್.
-
ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ: ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಶೇಷ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರ (RSMC), ನವದೆಹಲಿ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ: ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು, ಡಾಪ್ಲರ್ ಹವಾಮಾನ ರಾಡಾರ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳು.
-
ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ: 2005ರ ಕಾಯ್ದೆ; 2025ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
-
NDMA: ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
-
NDRF: ಶೋಧ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತದೆ.
-
ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳು: ಚಂಡಮಾರುತ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳು, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಅಣಕು ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಳಾಂತರ.
