ನವದೆಹಲಿ: ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನವೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೨೬ ರಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ೨೨(೨) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಬಂಧನದ ಕಾಲಮಿತಿಯು, ಪೊಲೀಸರು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ (Actual Detention/Physical Restraint) ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಜಸ್ಟಿಸ್ ಉಜ್ಜಲ್ ಭುಯಾನ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿಸ್ ಅತುಲ್ ಎಸ್. ಚಂದೂರ್ಕರ್ ಅವರಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು, ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ ದಾಖಲಿಸುವ ‘ಔಪಚಾರಿಕ ಬಂಧನ’ದ (Formal Arrest) ಸಮಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಈ ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹರಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.
೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು?
-
ಗರಿಷ್ಠ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳು: ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ವಿನಾಯಿತಿ: ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ತಗಲುವ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು (Reasonable Travel Time) ಮಾತ್ರ ಈ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಮಿತಿಯಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಬಹುದು.
-
ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ: ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ನಿಖರ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಮಿತಿ ಮೀರಿದ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಬಂಧನ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಬೇಕು.
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು:
ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ (NDPS) ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಜಾಮಿನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ನಾಲ್ವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೮ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಅವರನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತು.
ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ (DGP), ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ರವಾನಿಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿ (Exam Points):
-
ವಿಧಿ ೧೪೨ (Article 142): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನಗೆ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಯ’ (Complete Justice) ಒದಗಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಆದೇಶ ಅಥವಾ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವ ಅಸಾಧಾರಣ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
-
ಬಂಧನಾತ್ಮಕ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನ (Binding Precedent): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಘೋಷಿಸುವ ಕಾನೂನು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ (ವಿಧಿ ೧೪೧).
-
ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಬಂಧನ ವಿನಾಯಿತಿ (Preventive Detention): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ೨೨(೩) ರ ಅನ್ವಯ, ಸಾಧಾರಣ ಬಂಧನದ ರಕ್ಷಣೆಗಳು (ವಿಧಿ ೨೨(೧) ಮತ್ತು (೨)) ಶತ್ರು ದೇಶದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಬಂಧನ ಕಾಯ್ದೆಗಳಡಿ (Preventive Detention Laws) ಬಂಧಿತರಾದವರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
-
NDPS ಕಾಯ್ದೆ ಸೆಕ್ಷನ್ ೫೦: ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಆರೋಪಿಗೆ ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ತಪಾಸಣೆಗೊಳಪಡುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷ ವರದಿ: ‘ವಿಚಾರ ವಿಸ್ತಾರ’ – ಇದು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸವಿವರ
