ನೀಮಚ್ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ) / ಬೆಂಗಳೂರು:
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಾ. ಮೋಹನ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ನವೆಂಬರ್ ೧೮, ೨೦೨೬ರಂದು ನೀಮಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್ಕೋ ಗ್ರೂಪ್ನ (Greenko Group) ‘ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ್ ಪಂಪ್ಡ್ ಹೈಡ್ರೋ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಯೋಜನೆ’ಯ (Gandhi Sagar Pumped Hydro Storage Project) ಒಂದು ಘಟಕವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಘಟಕವು ಈಗಾಗಲೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ.
ಯೋಜನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Project Design & Capacity):
-
ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಒಂಬತ್ತು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ (Turbine units) ಒಟ್ಟು ೧,೯೨೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW) ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು “ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಂಪ್ಡ್-ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಯೋಜನೆ” (India’s and Asia’s largest standalone pumped-storage project under construction) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಂದಾಜು ಹೂಡಿಕೆ ಸುಮಾರು ₹೧೧,೫೦೦ ಕೋಟಿ (ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ₹೧೧,೪೭೪ ಕೋಟಿ) ಆಗಿದೆ.
-
ಕ್ಲೋಸ್ಡ್-ಲೂಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Closed-Loop System): ಸುಮಾರು ೪೧೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ‘ಕ್ಲೋಸ್ಡ್-ಲೂಪ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ್ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯವಾಗಿ (Lower reservoir) ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯವಾಗಿ (Upper reservoir) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ೨.೪ ಟಿಎಂಸಿ (TMC) ನೀರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
-
ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆ: ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ೬ ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂದಾಜು ೩,೫೮೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಯೂನಿಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಶೇ. ೮೦ರಷ್ಟು ರೌಂಡ್-ಟ್ರಿಪ್ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು (Round-trip efficiency) ಹೊಂದಿದೆ.
ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಕಾಲಮಿತಿ (Grid Connection & Schedule):
-
ಮಂದಸೌರ್ ಸಬ್ಸ್ಟೇಷನ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ: ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌರ ಮತ್ತು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಿ ನೀರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂದಸೌರ್ (Mandsaur) ಜಿಲ್ಲೆಯ 765/400 kV ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್ (PGCIL/CTU) ಸಬ್ಸ್ಟೇಷನ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
-
ಕಾಲಮಿತಿ: ಉದ್ಘಾಟನೆಗೂ ಮುನ್ನ ಬಂದ ವರದಿಯೊಂದು ಮೊದಲ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ವರದಿಗಳು ಒಂದು ಘಟಕವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (Central Electricity Authority – CEA) ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ಗುರಿಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇಡೀ ಯೋಜನೆಯ ಪೂರ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು (Full commercial operations) ಜೂನ್ ೨೦೨೭ರ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಪಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (UPSC / KPSC Prelims Facts):
-
ಕ್ಲೋಸ್ಡ್-ಲೂಪ್ ವಿನ್ಯಾಸ (Closed-Loop Design): ‘ಕ್ಲೋಸ್ಡ್-ಲೂಪ್ ಪಂಪ್ಡ್-ಸ್ಟೋರೇಜ್’ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನದಿ ಅಥವಾ ಹೊಳೆಯ ಒಳಹರಿವು (Natural inflows) ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ‘ಪಂಪ್-ಬ್ಯಾಕ್’ (Pump-back) ಸ್ಥಾವರಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಮರುಪೂರಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
-
ರಿವರ್ಸಿಬಲ್ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು (Reversible Machinery): ಪಂಪ್ಡ್-ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ರಿವರ್ಸಿಬಲ್ ಟರ್ಬೈನ್-ಜನರೇಟರ್’ (Reversible turbine-generator) ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; ಇದು ಒಂದೇ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಇದ್ದಾಗ ನೀರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ನೀರನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
-
ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಗಾತ್ರದ ನಿರ್ಣಯ (Power & Energy Sizing): ಪಂಪ್ಡ್-ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪವರ್’ (Power) ಮತ್ತು ‘ಎನರ್ಜಿ’ (Energy) ಗಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಟರ್ಬೈನ್-ಜನರೇಟರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ತಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು (MW) ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ, ಜಲಾಶಯದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು (Usable head) ಎಷ್ಟು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು (Duration – MWh) ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಗ್ರಿಡ್-ಬೆಂಬಲ ಸೇವೆಗಳು (Grid-Support Services): ಸಿಂಕ್ರೊನಸ್ ಪಂಪ್ಡ್-ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಯಂತ್ರಗಳು ತಿರುಗುವ ಜಡತ್ವ (Rotational inertia) ಮತ್ತು ರಿಯಾಕ್ಟಿವ್-ಪವರ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಗ್ರಿಡ್ನ ಆವರ್ತನ (Frequency) ಮತ್ತು ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ವಿಶೇಷ ವರದಿ: ‘ವಿಚಾರ ವಿಸ್ತಾರ’ – ಇದು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸವಿವರ
