ಪುಣೆ / ಬೆಂಗಳೂರು:
ಐಐಎಸ್ಇಆರ್ ಪುಣೆಯ (IISER Pune) ‘ಐ-ಹಬ್ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಫೌಂಡೇಶನ್’ನಲ್ಲಿ (I-HUB Quantum Technology Foundation) ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಟ್ ಆಗಿರುವ ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ‘ಕ್ಯೂಪ್ರಯೋಗ್’ (QuPrayog), ರುಬಿಡಿಯಮ್-೮೭ (Rubidium-87) ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮಟ್ಟದ ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರದ ಮಾದರಿಯನ್ನು (Laboratory-scale atomic clock prototype) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೨೬ರ ವರದಿಯಂತೆ, ಈ ಮಹತ್ವದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಏಳು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ (Prototype Performance):
-
ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆವರ್ತನ ಸ್ಥಿರತೆ (Frequency Stability): ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರವು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $3 \times 10^{-10}$ ಆವರ್ತನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, ೧೦೦ ರಿಂದ ೧,೦೦೦ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಮಾರು $2 \times 10^{-11}$ ಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.
-
ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಡಿಯಾರಕ್ಕಿಂತ ೫೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರ: ೧,೦೦೦ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಮಾದರಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಆಸಿಲೇಟರ್ನ (Ordinary crystal oscillator) ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೫೦ ಪಟ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಂಬಲ (Development Plans & Support):
-
೨೦೨೭ರ ಆಗಸ್ಟ್ ವೇಳೆಗೆ ಚಿಕಣಿ ಆವೃತ್ತಿ: ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಜಯ್ ಮಂಗಾವ್ಕರ್ (Dr Jay Mangaonkar) ಮತ್ತು ಡಾ. ರಾಹುಲ್ ಸಾವಂತ್ (Dr Rahul Sawant) ಅವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಯೂಪ್ರಯೋಗ್, ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಶನ್ ಸೆಲ್ನಲ್ಲಿಯೂ (IIT Madras Incubation Cell) ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಟ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೭ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಗಡಿಯಾರದ ಚಿಕಣಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು (Miniature version) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಉಪಗ್ರಹ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ (Satellite navigation), ದೂರಸಂಪರ್ಕ (Telecommunications) ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಹಾಗೂ ದೃಢವಾದ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.
-
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮಿಷನ್ ಬೆಂಬಲ: ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಿಖರ ಮಾಪನ (Precision measurement) ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ₹೬,೦೦೩.೬೫ ಕೋಟಿ ಹಂಚಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮಿಷನ್’ (National Quantum Mission) ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಡೀಪ್-ಟೆಕ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಪಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (UPSC / KPSC Prelims Facts):
-
ಪರಮಾಣು ಅನುರಣನ (Atomic Resonance): ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಪರಮಾಣುಗಳ ಕ್ವಾಂಟೀಕರಿಸಿದ ಶಕ್ತಿ ಮಟ್ಟಗಳ (Quantised energy levels) ನಡುವಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನುರಣನ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು (Resonant frequencies) ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆಯುತ್ತವೆ.
-
SI ಕಾಲಮಾನ ಮಾನದಂಡ (SI Time Standard): ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯ (SI) ಸೆಕೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಸೀಸಿಯಮ್-೧೩೩ (Caesium-133) ಪರಮಾಣುವಿನ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಭೂ-ಸ್ಥಿತಿಯ ಹೈಪರ್ಫೈನ್ ಪರಿವರ್ತನಾ ಆವರ್ತನದ (Unperturbed ground-state hyperfine transition frequency) ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ೯,೧೯೨,೬೩೧,೭೭೦ ಹರ್ಟ್ಜ್ (9,192,631,770 Hz) ಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
-
ಗಡಿಯಾರದ ಸ್ಥಿರತೆ (Clock Stability): ಶಬ್ದ (Noise) ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಮಾಡಿದ ಗಡಿಯಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ‘ಗಡಿಯಾರದ ಸ್ಥಿರತೆ’ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಕ್ಷಯ (Isotope Decay): ರುಬಿಡಿಯಮ್-೮೭ (Rubidium-87) ವಿಕಿರಣಶೀಲವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೪೯.೭ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ (49.7 billion years) ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯವನ್ನು (Half-life) ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಬೀಟಾ-ಕ್ಷಯದ (Beta-decay) ಮೂಲಕ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಮ್-೮೭ (Strontium-87) ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷ ವರದಿ: ‘ವಿಚಾರ ವಿಸ್ತಾರ’ – ಇದು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸವಿವರ
