ನವದೆಹಲಿ: ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳು, ಆಳ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪರಿಶೋಧನೆ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಜಾಗತಿಕ ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ (Navigation) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
೧. ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಂದು ನೋಟ:
| ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ | ದೇಶ / ಪ್ರದೇಶ | ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವರ್ಷ | ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | ಪ್ರಮುಖ ರಾಕೆಟ್ ಕುಟುಂಬಗಳು |
| NASA | ಅಮೆರಿಕ (USA) | 1958 | ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ. | SLS, Falcon 9, Falcon Heavy, Atlas V |
| ISRO | ಭಾರತ | 1969 | ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ | PSLV, GSLV, LVM3, SSLV |
| ESA | ಯುರೋಪ್ (22 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು) | 1975 | ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ | Ariane 6, Vega-C |
| CNSA | ಚೀನಾ | 1993 | ಬೀಜಿಂಗ್ | Long March ಸರಣಿ |
| Roscosmos | ರಷ್ಯಾ | 1992 (ಪುನಾರಚನೆ 2015) | ಮಾಸ್ಕೋ | Soyuz, Angara, Proton |
| JAXA | ಜಪಾನ್ | 2003 | ಟೋಕಿಯೊ | H-IIA, H3, Epsilon |
೨. ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISRO) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:
-
ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ: ಡಾ. ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1962 ರಲ್ಲಿ INCOSPAR ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಇದು ನಂತರ 1969 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15 ರಂದು ISRO ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು.
-
ಪ್ರಮುಖ ಉಡಾವಣಾ ನೆಲೆ: ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ (SDSC), ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ.
-
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು:
-
ಆರ್ಯಭಟ (1975): ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನೆರವಿನಿಂದ ಉಡಾವಣೆಯಾದ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಉಪಗ್ರಹ.
-
ಚಂದ್ರಯಾನ-೧ (2008): ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು.
-
ಮಂಗಳಯಾನ (MOM – 2013): ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆ ತಲುಪಿದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ.
-
ಚಂದ್ರಯಾನ-೩ (2023): ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಸಾಧಿಸಿದ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ ದೇಶ.
-
ಆದಿತ್ಯ-L1 (2023): ಲಗ್ರಾಂಜಿಯನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ 1 ರಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಿಷನ್.
-
-
ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು:
-
ಆಂಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (Antrix – 1992): ಇಸ್ರೋದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ.
-
ನ್ಯೂಸ್ಪೇಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (NSIL – 2019): ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಡಾವಣೆ ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಇನ್-ಸ್ಪೇಸ್ (IN-SPACe – 2020): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನವೋದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಏಕಗವಾಕ್ಷಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ.
-
೩. ಇತರ ಜಾಗತಿಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೈತ್ಯರು:
ನಾಸಾ (NASA – ಅಮೆರಿಕ):
-
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1958 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೂಟ್ನಿಕ್-1 ಉಡಾವಣೆಯ ನಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡ್ವೈಟ್ ಡಿ. ಐಸೆನ್ಹೋವರ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪನೆ.
-
ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು: ಅಪೊಲೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (1969 ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವ ಇಳಿಯುವಿಕೆ), ವಾಯೇಜರ್ 1 & 2 (ಇಂಟರ್ಸ್ಟೆಲ್ಲಾರ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳು), ಹಬಲ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ವೆಬ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು, ಹಾಗೂ ಮಾನವರನ್ನು ಮರಳಿ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಆರ್ಟೆಮಿಸ್ (Artemis) ಯೋಜನೆ.
ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ (ESA – ಯುರೋಪ್):
-
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1975 ರಲ್ಲಿ ESRO ಮತ್ತು ELDO ವಿಲೀನಗೊಂಡು ರಚನೆಯಾಯಿತು. (22 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು).
-
ಉಡಾವಣಾ ನೆಲೆ: ಗಯಾನಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ, ಕೌರು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಯಾನಾ (ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರ).
-
ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು: ರೊಸೆಟ್ಟಾ (ಧೂಮಕೇತುವಿನ ಮೇಲೆ ಫಿಲೇ ಪ್ರೋಬ್ ಇಳಿಸಿದ ಯೋಜನೆ), ಗೆಲಿಲಿಯೋ (ಸ್ವತಂತ್ರ ಜಿಪಿಎಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಜೂಸ್ (JUICE – ಗುರು ಗ್ರಹದ ಅಧ್ಯಯನ).
ಚೀನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಆಡಳಿತ (CNSA – ಚೀನಾ):
-
ಸ್ಥಾಪನೆ: 1993.
-
ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು: ಟಿಯಾಂಗಾಂಗ್ (Tiangong) ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣ, ಚಾಂಗ್’ಇ 4 (ಚಂದ್ರನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್), ಚಾಂಗ್’ಇ 6 (ಚಂದ್ರನ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಮೊದಲ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ರಿಟರ್ನ್), ಮತ್ತು ಟಿಯಾನ್ವೆನ್-1 (ಮಂಗಳನ ಮೇಲೆ ಝುರಾಂಗ್ ರೋವರ್ ಇಳಿಸಿದ ಯೋಜನೆ).
ರೋಸ್ಕಾಸ್ಮಾಸ್ (Roscosmos – ರಷ್ಯಾ):
-
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ: ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ ‘ಸ್ಪೂಟ್ನಿಕ್ 1’ (1957) ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಗಗನಯಾತ್ರಿ ‘ಯೂರಿ ಗಗಾರಿನ್’ (ವೋಸ್ಟಾಕ್ 1 – 1961) ಸಾಧನೆಗಳ ಪರಂಪರೆ.
-
ಉಡಾವಣಾ ನೆಲೆಗಳು: ಬೈಕನೂರ್ ಕಾಸ್ಮೊಡ್ರೋಮ್ (ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್) ಮತ್ತು ವೋಸ್ಟೋಚ್ನಿ ಕಾಸ್ಮೊಡ್ರೋಮ್ (ರಷ್ಯಾ).
ಜಾಕ್ಸಾ (JAXA – ಜಪಾನ್):
-
ಸ್ಥಾಪನೆ: 2003 (ISAS, NAL ಮತ್ತು NASDA ವಿಲೀನ).
-
ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು: ಹಯಾಬುಸಾ 1 & 2 (ಇಟೊಕಾವಾ ಮತ್ತು ರಿಯುಗು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ತಂದ ಯೋಜನೆಗಳು), ಕಿಬೊ (ISS ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾಡ್ಯೂಲ್), ಮತ್ತು SLIM (2024 ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಪಿನ್ಪಾಯಿಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್).
೪. ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು:
-
UAESA (ಯುಎಇ): 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಮಂಗಳನ ವಾತಾವರಣ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ‘ಹೋಪ್ ಪ್ರೋಬ್’ (Al-Amal – 2021) ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿದೆ.
-
KARI (ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ): ಸ್ವದೇಶಿ ‘ನೂರಿ’ (Nuri – KSLV-II) ರಾಕೆಟ್ ಹಾಗೂ ‘ದನುರಿ’ (Danuri) ಚಂದ್ರನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
-
CSA (ಕೆನಡಾ): ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ‘ಕೆನಡಾರ್ಮ್’ (Canadarm) ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ವೆಬ್ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರ.
-
ASA (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ): 2018 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಅನ್ವಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು:
-
ಔಟರ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಟ್ರೀಟಿ (Outer Space Treaty – 1967): ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಅಥವಾ ಮಾರಕಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾನೂನು.
-
ಕಾರ್ಮನ್ ರೇಖೆ (The Kármán Line): ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ, ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ನಡುವಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಗಡಿ ರೇಖೆ.
-
ಕೆಸ್ಲರ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ (Kessler Syndrome): ಭೂಮಿಯ ಕೆಳ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು (Space Debris) ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿಯಾಗಿ ಸರಣಿ ಅಪಘಾತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸನ್ನಿವೇಶ.
-
ಆರ್ಟೆಮಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (Artemis Accords): ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಶಾಂತಿಯುತ ಬಳಕೆಗೆ ಅಮೆರಿಕ ನೇತೃತ್ವದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು.
