ಬೆಂಗಳೂರು / ಪ್ಯಾರಿಸ್: ಜಾಗತಿಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು (Small Satellites / Smallsats) ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೃಹತ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ, ಕ್ಷಿಪ್ರ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಉಡಾವಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಭೂ ವೀಕ್ಷಣೆ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಣ್ಗಾವಲು ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಉಪಗ್ರಹ ಸಮೂಹಗಳಾಗಿ (Constellations) ಕಕ್ಷೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ (International Space Summit – ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೯–೧೦, ೨೦೨೬), ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಖಾಸಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೈಕ್ರೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕಕ್ಷೀಯ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಣ್ಗಾವಲು ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಮಹತ್ವದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ.
೧. ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ (Classification of Small Satellites):
ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಉಡಾವಣಾ ತೂಕದ (Wet Mass) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೫೦೦ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೂಕವಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ‘ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು’ (Smallsats) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ:
| ವರ್ಗ (Category) | ತೂಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Mass Range) | ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು |
| ಮಿನಿಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ (Minisatellite) | ೧೦೦ ಕೆಜಿ ಯಿಂದ ೫೦೦ ಕೆಜಿ | ಭೂ ವೀಕ್ಷಣೆ (Earth Observation), ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ. |
| ಮೈಕ್ರೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ (Microsatellite) | ೧೦ ಕೆಜಿ ಯಿಂದ ೧೦೦ ಕೆಜಿ | ಉಪಗ್ರಹ ಸಮೂಹಗಳು (Constellations), ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಸಂವಹನ. |
| ನ್ಯಾನೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ (Nanosatellite) | ೧ ಕೆಜಿ ಯಿಂದ ೧೦ ಕೆಜಿ | ಕ್ಯೂಬ್ಸ್ಯಾಟ್ಗಳು (CubeSats), ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು. |
| ಪಿಕೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ (Picosatellite) | ೦.೧ ಕೆಜಿ ಯಿಂದ ೧ ಕೆಜಿ (೧೦೦ ಗ್ರಾಂ – ೧ ಕೆಜಿ) | ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂವೇದಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು. |
| ಫೆಮ್ಟೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ (Femtosatellite) | ೧೦ ಗ್ರಾಂ ನಿಂದ ೧೦೦ ಗ್ರಾಂ | ಸ್ವಾರ್ಮ್ (Swarm) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಚಿಪ್-ಆಧಾರಿತ ವಿಶೇಷ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು. |
೨. ಕ್ಯೂಬ್ಸ್ಯಾಟ್ (CubeSat) ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾನದಂಡ:
-
ಮೂಲ ಘಟಕ (1U): ಕ್ಯೂಬ್ಸ್ಯಾಟ್ ಎಂಬುದು ನ್ಯಾನೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಮೂಲ ಘಟಕವನ್ನು ‘1U’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಆಯಾಮ: ೧೦ ಸೆಂ.ಮೀ $\times$ ೧೦ ಸೆಂ.ಮೀ $\times$ ೧೦ ಸೆಂ.ಮೀ ಘನಾಕೃತಿ.
-
ತೂಕ: ಸುಮಾರು ೧.೩೩ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ.
-
-
ವಿಸ್ತರಿತ ಸಂರಚನೆಗಳು: ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 3U, 6U, 12U ಅಥವಾ 24U ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
COTS ಘಟಕಗಳು: ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು (Commercial Off-The-Shelf – COTS) ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಕ್ಯಾನಿಸ್ಟರ್ ನಿಯೋಜಕಗಳು (Canister Deployers / P-POD): ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕಂಟೈನರ್ಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಕೆಟ್ನಿಂದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೩. ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು:
-
ಕಿರು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಪೇಲೋಡ್ಗಳು: ಕಡಿಮೆ ಭೂಕಕ್ಷೆಯಿಂದ (LEO) ಹೈ-ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಬಲ್ಲ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮಲ್ಟಿಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಲ್ ಕಿರು ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು.
-
ಇನರ್ಶಿಯಲ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ (MEMS): ಮೈಕ್ರೋ-ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (MEMS) ಆಧಾರಿತ ಗೈರೊಸ್ಕೋಪ್ ಮತ್ತು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕಗಳು ಉಪಗ್ರಹದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕೋನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ (Attitude Control).
-
ಆನ್ಬೋರ್ಡ್ ಎಡ್ಜ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್: ಉಪಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಭೂಮಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಡೌನ್ಲಿಂಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ವಿಡ್ತ್ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುವುದು.
-
ಇಂಟರ್-ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಿಂಕ್ಸ್ (ISL): ಉಪಗ್ರಹ ಸಮೂಹದೊಳಗಿನ ನೌಕೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನೇರವಾಗಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಭೂ-ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ.
೪. ಭಾರತದ ಉಡಾವಣಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: SSLV ಮತ್ತು IN-SPACe:
-
SSLV (Small Satellite Launch Vehicle): ಇಸ್ರೋ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಘನ ಇಂಧನ (All-Solid) ರಾಕೆಟ್.
-
ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ೫೦೦ ಕಿಮೀ ಕಡಿಮೆ ಭೂಕಕ್ಷೆಗೆ (Low Earth Orbit – LEO) ತಲುಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.
-
ಉದ್ದೇಶ: ಕನಿಷ್ಠ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ‘ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉಡಾವಣೆ’ (Launch-on-demand) ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು.
-
-
NSIL (NewSpace India Limited): ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಡಾವಣೆ ಮತ್ತು ರೈಡ್ಶೇರ್ (Rideshare – ಒಂದೇ ರಾಕೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
-
IN-SPACe: ಭಾರತೀಯ ಖಾಸಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನವೋದ್ಯಮಗಳಿಗೆ (ಧ್ರುವ ಸ್ಪೇಸ್, ಪಿಕ್ಸೆಲ್, ಅಗ್ನಿಕುಲ್) ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಏಕ-ಗವಾಕ್ಷಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ.
೫. ಭಾರತ-ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನೂತನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶೃಂಗಸಭೆ ೨೦೨೬):
ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸಿಎನ್ಇಎಸ್ (CNES) ಮತ್ತು ಇಸ್ರೋ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟಿವೆ:
-
ಸಫ್ರಾನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ಸ್ಪೇಸ್ ಒಪ್ಪಂದ: ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸಫ್ರಾನ್ ಸ್ಪೇಸ್ (Safran Space) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾರತದ ಧ್ರುವ ಸ್ಪೇಸ್ (Dhruva Space) ಜೊತೆ €೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುರೋ ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಇನರ್ಶಿಯಲ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಪೇಲೋಡ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
-
SBS-III ಕಾನ್ಸ್ಟಲೇಷನ್: ಭಾರತವು ೨೦೨೭ ರಿಂದ ೨೦೩೦ ರ ನಡುವೆ ಕಕ್ಷೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿರುವ ೫೨ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಣ್ಗಾವಲು ಉಪಗ್ರಹಗಳ (Space-surveillance constellation) ಜಾಲಕ್ಕೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
-
RIDE! ಮತ್ತು TakeMeToSpace: ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ರೈಡ್! ಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಟೇಕ್ಮೀಟುಸ್ಪೇಸ್ ಕಂಪನಿಯ ಎರಡು ‘ಕಕ್ಷೀಯ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರ’ (Orbital Data Centres) ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.
-
AXISCADES ಮತ್ತು U-Space: ‘ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕೈಜೋಡಿಸಿವೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
| ಪರಿಕಲ್ಪನೆ / ಸಂಸ್ಥೆ | ವಿವರಣೆ / ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ |
| ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹ (Smallsat) ಮಿತಿ | ೫೦೦ ಕೆಜಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೂಕವಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳು. |
| ಮೈಕ್ರೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ತೂಕ | ೧೦ ಕೆಜಿ ಯಿಂದ ೧೦೦ ಕೆಜಿ. |
| ನ್ಯಾನೋಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ತೂಕ | ೧ ಕೆಜಿ ಯಿಂದ ೧೦ ಕೆಜಿ (ಕ್ಯೂಬ್ಸ್ಯಾಟ್ಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ). |
| 1U ಕ್ಯೂಬ್ಸ್ಯಾಟ್ ಆಯಾಮ | ೧೦ cm $\times$ ೧೦ cm $\times$ ೧೦ cm (ತೂಕ: ಸುಮಾರು ೧.೩೩ ಕೆಜಿ). |
| ಇಸ್ರೋ SSLV | ಮೂರು ಹಂತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಘನ ಇಂಧನ ರಾಕೆಟ್ (೫೦೦ ಕೆಜಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, LEO ಕಕ್ಷೆ). |
| SBS-III ಕಾನ್ಸ್ಟಲೇಷನ್ | ಭಾರತದ ೫೨ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಣ್ಗಾವಲು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಜಾಲ (೨೦೨೭–೨೦೩೦). |
| ಧ್ರುವ ಸ್ಪೇಸ್ (Dhruva Space) | ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಖಾಸಗಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ (ಹೈದರಾಬಾದ್). |
