ನವದೆಹಲಿ / ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್:
ಬಾಸ್ಮತಿ ಅಕ್ಕಿಯ (Basmati Rice) ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ಕೋರಿ ಭಾರತವು ಟರ್ಕಿಯ ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಚೇರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಮೇ ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ (Türkiye) ಬಾಸ್ಮತಿ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ (Geographical Indication – GI) ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು:
-
ಭಾರತದ ಅರ್ಜಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರತಿರೋಧ: ಭಾರತವು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಮತಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ಕೋರಿ ಟರ್ಕಿಯ ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಚೇರಿಗೆ (Turkish Patent Office) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (TDAP) ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದು, ೧೮,೦೦೦ ಟನ್ ಸುಂಕ ದರ ಕೋಟಾವನ್ನು (Tariff Rate Quota) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಐ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.
-
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ: ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಟರ್ಕಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ‘A-101’ ನಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಕ ಖರೀದಿ ಆದೇಶಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿ ಅಂಕಾರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ‘ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ (ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೨೦’ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ TDAP ಮೂಲಕ ಬಾಸ್ಮತಿಯನ್ನು ಜಿಐ ಆಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಮತಿ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾತುಕತೆ:
-
ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ: ಬಾಸ್ಮತಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ‘ಸಂರಕ್ಷಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ’ (PGI) ಹಕ್ಕು ಕೋರಿ ಭಾರತವು ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ (EU) ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಬಾಸ್ಮತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಟ್ರೇಡ್ಮಾರ್ಕ್ (Certification trademark) ಆಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಭಾರತದ ಅಪೆಡಾ (APEDA) ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿ, ಈ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
-
ಟರ್ಕಿ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಚಿವರ ಸಭೆ: ನವೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೨೬ರಂದು ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ COMCEC ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಚಿವ ಒಮರ್ ಬೋಲಾಟ್ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವ ಜಾಮ್ ಕಮಲ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಾಸ್ಮತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಟರ್ಕಿಶ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಪಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (UPSC / KPSC Prelims Facts):
-
ಬಾಸ್ಮತಿ ಧಾನ್ಯದ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡ (APEDA Criteria): ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (APEDA) ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬೇಯಿಸುವ ಮುನ್ನ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಿದ ಬಾಸ್ಮತಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಕಾಳಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಸರಾಸರಿ ಉದ್ದ ೬.೬೧ ಮಿ.ಮೀ. ಇರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಅಗಲ ೨ ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು.
-
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಣೆ (Territorial Protection): ಜಿಐ ರಕ್ಷಣೆಯು ಆಯಾ ದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ (Territorial); ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಅನ್ವಯ ಜಿಐ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಮೂಲದ ಸಂಪರ್ಕ (Origin Link): ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನವು ಜಿಐ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಲು ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಲಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ (ಇದು ಕಠಿಣವಾದ ‘ಅಪೆಲೇಷನ್ ಆಫ್ ಒರಿಜಿನ್’ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಪೂರೈಸಲೇಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ).
-
ಅರ್ಹ ಬಳಕೆದಾರರು: ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಬಾಸ್ಮತಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶದ (Area of origin) ಉತ್ಪಾದಕರು ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್ ಬಳಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶೇಷ ವರದಿ: ‘ವಿಚಾರ ವಿಸ್ತಾರ’ – ಇದು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸವಿವರ
