ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟುಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಳಂಬಿತ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ರಾಜ್ಯಸಚಿವ ನಿತ್ಯಾನಂದ ರೈ (Nityanand Rai) ಅವರು ಜುಲೈ 29, 2026 ರಂದು ‘ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ನೋಂದಣಿ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ವಿಧೇಯಕ, 2026’ (Registration of Births and Deaths (Amendment) Bill, 2026) ಅನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದರು.
ಈ ವಿಧೇಯಕವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ‘ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ನೋಂದಣಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1969’ ಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲಿದ್ದು, ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 13(3) ಅನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತೀವ್ರ ವಿಳಂಬವಾದ ನೋಂದಣಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
೧. ಮೂಲ ಕಾಯ್ದೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ (1969):
-
ಮುಖ್ಯ ಕಾನೂನು: ‘ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ನೋಂದಣಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1969’ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ನೋಂದಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಾನೂನಾಗಿದೆ.
-
ಮಹತ್ವ: ಪೌರತ್ವ, ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಜನನ ಹಾಗೂ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.
೨. ವಿಳಂಬಿತ ನೋಂದಣಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಎರಡು ಹಂತದ ನಿಯಮಗಳು:
ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಳಂಬವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ (Executive Magistrates) ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ನೋಂದಾಯಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೊಸ ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿಧೇಯಕವು ಈ ವಿಳಂಬಿತ ಅವಧಿಯನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ:
-
೧ ರಿಂದ ೨ ವರ್ಷಗಳ ವಿಳಂಬ (1 to 2 Years Delay):
-
ಜನನ ಅಥವಾ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿ 1 ರಿಂದ 2 ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗಿನ ವಿಳಂಬಿತ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ (DM), ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ (SDM) ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ರಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ (Executive Magistrate) ಅವರ ಅನುಮೋದನೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
-
-
೨ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಳಂಬ (More than 2 Years Delay):
-
2 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನೋಂದಣಿ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ಇನ್ಮುಂದೆ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ (Executive) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆದೇಶ ನೀಡುವಂತಿಲ್ಲ.
-
ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ (First-Class Judicial Magistrate) ಅವರ ಪೀಠದ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕವೇ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.
-
೩. ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:
-
ಕಡ್ಡಾಯ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ಪರಿಶೀಲನೆ: ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾದ ಅರ್ಜಿಯ ನೈಜತೆ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು (Verification) ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರವೇ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
-
ನಿಯಮಿತ ಶುಲ್ಕ: ವಿಳಂಬಿತ ನೋಂದಣಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಡಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.
-
ಸಂಪುಟದ ಅನುಮೋದನೆ: ಈ ಮಸೂದೆಗೆ ಜುಲೈ 20, 2026 ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
ಮೂಲ ಕಾಯ್ದೆ: ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ನೋಂದಣಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1969.
-
ಮಂಡಿಸಿದವರು: ಗೃಹ ರಾಜ್ಯಸಚಿವ ನಿತ್ಯಾನಂದ ರೈ (ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ).
-
1 ರಿಂದ 2 ವರ್ಷಗಳ ವಿಳಂಬ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: DM / SDM / ನಿಯೋಜಿತ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್.
-
2 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಳಂಬದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ (First-Class Judicial Magistrate).
