ನವದೆಹಲಿ: ಸ್ಪೀಕರ್ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮಿತಿಗಳ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯ ಮತ್ತೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಸ್ಪೀಕರ್ರ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಗಳು
ಸ್ಪೀಕರ್ ಲೋಕಸಭೆ ಅಥವಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
- ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ರನ್ನು ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
- ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ರನ್ನು ಶಾಸಕರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
- ಸದನದ ಕಲಾಪವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಹಾಗೂ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕರ್ತವ್ಯ.
- ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆಯೊಂದು ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ (Money Bill) ಆಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಪೀಕರ್ಗೆ ಇದೆ.
- ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ (10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ಅನರ್ಹತೆ ಕುರಿತ ಅರ್ಜಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವೂ ಸ್ಪೀಕರ್ಗೆ ಇದೆ.
ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಗಳು
ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
- ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
- ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆಯುವುದು, ಮುಂದೂಡುವುದು ಹಾಗೂ ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ವಿಧಾನಸಭೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ವಿಧೇಯಕಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು.
- ವಿಧೇಯಕವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬಹುದು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವೇನು?
ಸ್ಪೀಕರ್ರ ಮುಂದೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಅನರ್ಹತೆ ಅರ್ಜಿಗಳ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ವಿಚಾರ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ವಿಧಾನಸಭೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ವಿಧೇಯಕಗಳ ಕುರಿತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಳಂಬವೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಸ್ಪೀಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ತಮ್ಮ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಇರುವ ಮಿತಿಗಳು, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದ ಮಿತಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ನೆನಪಿಡಿ:
👉 ಸ್ಪೀಕರ್ — ಸದನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ
👉 ರಾಜ್ಯಪಾಲ — ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ
👉 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ — ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ
👉 Money Bill ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ — ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಪೀಕರ್
