ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21ರ (Article 21) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಅವಲೋಕನಗಳು:
-
ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಾವುಗಳ ಆತಂಕ: ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಾಲು ಕೇವಲ ಶೇ. 2 ರಷ್ಟಿದ್ದರೂ, ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತದ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪಾಲು ಶೇ. 30 ರಷ್ಟಿದೆ.
* ಸರ್ಕಾರದ ವೈಫಲ್ಯ: ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗುಂಡಿಗಳು (Blackspots), ಅಕ್ರಮ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಒತ್ತುವರಿಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾವುಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜೆ.ಕೆ. ಮಹೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಅತುಲ್ ಎಸ್. ಚಂದೂರ್ಕರ್ ಅವರ ಪೀಠವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಹೊಸ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳು:
-
ದಾಬಾ ಮತ್ತು ಒತ್ತುವರಿ ನಿಷೇಧ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ‘ರೈಟ್ ಆಫ್ ವೇ’ (Right of Way – ROW) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತ ದಾಬಾಗಳು, ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಒತ್ತುವರಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
-
ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ನಿರ್ಬಂಧ: ಭಾರಿ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ನಿಗದಿತ ‘ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬೇ’ ಅಥವಾ ‘ಟ್ರಕ್ ಲೇ-ಬೈ’ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
-
ತುರ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆ: ಅಪಘಾತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್, ಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.
-
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ: ಹೆದ್ದಾರಿ ಗಸ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಡ್ರೋನ್ ಮೂಲಕ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಂಚಾರ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Automated Traffic Management Systems) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
ವಿಧಿ 21: ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
-
NHAI: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈವೇಸ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ – ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆ.
-
ಹಿನ್ನೆಲೆ: 2025 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡು ಭೀಕರ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ 34 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ (Suo Motu) ಈ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಇದನ್ನು ಓದಿ: ಬಸ್ರಾ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ 33,000 ಭಾರತೀಯ ವೀರ ಯೋಧರ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಕೊನೆ
ತೀರ್ಪಿನ ಮಹತ್ವ:
ಈ ತೀರ್ಪು ವಿಧಿ 21ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆದಾರರ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಈ ತೀರ್ಪು ಕಾನೂನು ಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.
