ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ‘ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್’ (Safe Harbour) ರಕ್ಷಣೆ: ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವೇದಿಕೆಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ‘ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳನ್ನು’ (Intermediaries) ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ‘ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್’ (Safe Harbour) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿವೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯವು (MeitY) ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2026 ರಂದು ನೂತನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2026 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ನಿಯಮಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿವೆ.

೧. ಮಧ್ಯವರ್ತಿ (Intermediary) ಮತ್ತು ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಎಂದರೇನು?

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ [IT ಕಾಯ್ದೆ, 2000 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 2(1)(w)]: ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವಾದಾತರು (ISPs), ವೆಬ್ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು, ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು, ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು (X, Meta, WhatsApp ಇತ್ಯಾದಿ) ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.

• ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್ ರಕ್ಷಣೆ: ಬಳಕೆದಾರರು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಕ್ರಮ/ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು ನೇರ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ‘ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್’.

೨. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ ೨೦೦೦ ರ ಸೆಕ್ಷನ್ ೭೯ (Section 79):

ಸೆಕ್ಷನ್ 79 ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ವಿಧಿಸಲಾದ ಷರತ್ತುಗಳು (Section 79(2)): ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಹಿತಿ ರವಾನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಕಂಟೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಾರದು, ಸೃಷ್ಟಿಸಬಾರದು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ‘ಡ್ಯೂ ಡಿಲಿಜೆನ್ಸ್’ (Due Diligence) ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

• ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ ಪ್ರಕರಣ (Shreya Singhal v. UOI, 2015): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಕಂಟೆಂಟ್ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಧಿಕೃತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನೋಟಿಸ್ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ‘ನೈಜ ಜ್ಞಾನ’ (Actual Knowledge) ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಕಂಟೆಂಟ್ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ.

೩. ೨೦೨೬ ರ ನೂತನ ಐಟಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಿಯಮಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:

• ಕಂಟೆಂಟ್ ತೆಗೆಯಲು ಕೇವಲ ೩ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ: ಅಧಿಕೃತ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ನೋಟಿಸ್ ಬಂದ ಕೇವಲ 3 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ (3 Hours) ಅಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ಕಂಟೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು (Takedown).

• ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಹಾಗೂ ‘ಸೈಂಟಿಫಿಕಲಿ ಜನರೇಟೆಡ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್’ (SGI/Deepfakes): ಎಐ (AI) ಹಾಗೂ ಡಿಪ್‌ಫೇಕ್ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಪಠ್ಯ, ಚಿತ್ರ, ಆಡಿಯೋ, ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ‘SGI’ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಕಂಟೆಂಟ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡುವಾಗ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಘೋಷಣೆ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಕಂಟೆಂಟ್ ಮೇಲೆ ‘SGI / AI Generated’ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲೇಬಲ್ ಹಾಕುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.

೪. ಮಹತ್ವದ ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು ೨೦೨೧/೨೦೨೨ ಮತ್ತು SSMI ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು:

೫೦ ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ (5 Million) ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು SSMI (Significant Social Media Intermediaries) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕ: ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವ ಚೀಫ್ ಕಂಪ್ಲೈಯನ್ಸ್ ಆಫೀಸರ್, ನೋಡಲ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಪರಿಹಾರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು (Grievance Officer) ನೇಮಿಸಬೇಕು.

• ಮೊದಲ ಮೂಲ ಪತ್ತೆ (First Originator Traceability): ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಆಪ್‌ಗಳು (ಉದಾ: WhatsApp) ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಕಂಟೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ (Traceability) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

• ಕುಂದುಕೊರತೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿ (GAC): ಬಳಕೆದಾರರು ಸಂಸ್ಥೆಯ ದೂರು ಪರಿಹಾರ ಅಧಿಕಾರಿಯ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿರುವ GAC ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.

೫. ಮುಂಬರುವ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ’ (Digital India Act – DIA):

2000 ರ ಹಳೆಯ ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಬರಲಿರುವ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಾಯ್ದೆ’ಯು (DIA), ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ‘ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್’ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಿದೆ. ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (Activity-based safe harbour) ಶರತ್ತುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು.

ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮಗಳು (ಕೋಷ್ಟಕ):

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:

• IT Act Section 79: ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ‘ಸೇಫ್ ಹಾರ್ಬರ್’ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗ.

• Shreya Singhal Case (2015): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು.

• 2026 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಅಕ್ರಮ ಕಂಟೆಂಟ್ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು 3 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ (20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಿಂದ ಜಾರಿ).

• GAC: ಕುಂದುಕೊರತೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿ (Grievance Appellate Committee).