ನವದೆಹಲಿ: ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರವು ವಿಶ್ವದ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ದ್ವೀಪಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಖಂಡೀಯ ಭೂಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಳದ ಅಟಾಲ್ಗಳವರೆಗೆ (Coral Atolls) ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಈ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಮೆಲನೇಷ್ಯಾ (Melanesia), ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ (Micronesia) ಮತ್ತು ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ (Polynesia) ಎಂದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
೧. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಲಯಗಳು:
-
ಮೆಲನೇಷ್ಯಾ (Melanesia – “ಕಪ್ಪು ದ್ವೀಪಗಳು”): ನ್ಯೂಗಿನಿ, ಫಿಜಿ, ಸೊಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ವನವಾಟು ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವು ಬಹುತೇಕ ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳುಳ್ಳ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಥವಾ ಖಂಡೀಯ ದ್ವೀಪಗಳಾಗಿವೆ.
-
ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ (Micronesia – “ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳು”): ಪಲಾವ್, ಮಾರ್ಷಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರಿಬಾಟಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತಗ್ಗು ಹವಳದ ಅಟಾಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ದ್ವೀಪಗಳಾಗಿವೆ.
-
ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ (Polynesia – “ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳು”): ಹವಾಯಿ, ಸಮೋವಾ, ಟೊಂಗಾ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ, ತುವಾಲು, ಈಸ್ಟರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಕುಕ್ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ವಲಯವಾಗಿದೆ.
೨. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ (Geological Types):
-
ಖಂಡೀಯ ದ್ವೀಪಗಳು (Continental Islands): ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಚಲನೆಯಿಂದ ಖಂಡಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಭೂಭಾಗಗಳು. (ಉದಾ: ನ್ಯೂಗಿನಿ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ – ಇಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಶೇ ೧೦% ನಿಕಲ್ ನಿಕ್ಷೇಪವಿದೆ).
-
ಎತ್ತರದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ದ್ವೀಪಗಳು (High Volcanic Islands): ಸಾಗರದೊಳಗಿನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಫಲವತ್ತಾದ ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ದ್ವೀಪಗಳು. (ಉದಾ: ತಹಿತಿ, ಹವಾಯಿ – ಮೌನಾ ಕಿಯಾ ಪರ್ವತವು ಸಾಗರ ತಳದಿಂದ ಅಳೆದರೆ ಎವರೆಸ್ಟ್ಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ).
-
ತಗ್ಗು ಹವಳದ ಅಟಾಲ್ಗಳು (Low Coral Atolls): ಮುಳುಗಡೆಯಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಂಕುವಿನ ಸುತ್ತ ಉಂಗುರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು. ತೆಳುವಾದ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ. (ಉದಾ: ಮಾರ್ಷಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ತುವಾಲು, ಕಿರಿಬಾಟಿ).
೩. ಮೆಲನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಸಮೂಹಗಳು:
-
ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿ: ವಿಶ್ವದ ೨ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾದ ನ್ಯೂಗಿನಿಯ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿದೆ (ಬಿಸ್ಮಾರ್ಕ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಬೋಗೇನ್ವಿಲ್ಲೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ). ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ (Mt. Wilhelm) ಇದರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ.
-
ಸೊಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ದಟ್ಟ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಸರಪಳಿ (ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪ: ಗ್ವಾಡಾಲ್ಕೆನಾಲ್).
-
ವನವಾಟು (Vanuatu): ‘Y’ ಆಕಾರದ ಸುಮಾರು ೮೦ ದ್ವೀಪಗಳ ಸರಪಳಿ (ಹಳೆಯ ಹೆಸರು: ನ್ಯೂ ಹೆಬ್ರಿಡಿಸ್). ತನ್ನ ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ‘ಮೌಂಟ್ ಯಾಸುರ್’ಗೆ (Mount Yasur) ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
-
ಫಿಜಿ (Fiji): ೩೩೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ‘ವಿಟಿ ಲೆವು’ ಮತ್ತು ‘ವನುವಾ ಲೆವು’ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳು. ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್ನ ಸಾರಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರ.
-
ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ: ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ವಿಶೇಷ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಡಬಲ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ರೀಫ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
೪. ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಸಮೂಹಗಳು:
-
ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ಪಲಾವ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಮತ್ತು ಫೆಡರೇಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ (FSM – ಯಾಪ್, ಚೂಕ್, ಪೊನ್ಪೇ, ಕೊಸ್ರೇ) ನಡುವೆ ಹಂಚಿಹೋಗಿದೆ.
-
ಮರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳು: ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಆಳವಾದ ತಾಣವಾದ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಡೀಪ್ (Challenger Deep) ಹೊಂದಿರುವ ಮರಿಯಾನಾ ಕಂದಕದ (Mariana Trench) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ (ಗ್ವಾಮ್ ಮತ್ತು ಸಿಎನ್ಎಂಐ).
-
ಮಾರ್ಷಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ೨೯ ಹವಳದ ಅಟಾಲ್ಗಳ ಸಮೂಹ (ರಾತಕ್ ಮತ್ತು ರಾಲಿಕ್ ಸರಪಳಿಗಳು). ಇಲ್ಲಿನ ಬಿಕಿನಿ ಅಟಾಲ್ (Bikini Atoll) ಮತ್ತು ಎನೆವೆಟಾಕ್ ಅಮೆರಿಕದ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷಾ ತಾಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.
-
ಕಿರಿಬಾಟಿ (Kiribati): ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕೂ ಗೋಳಾರ್ಧಗಳಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ) ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರ. ‘ಕಿರಿತಿಮತಿ’ (ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್) ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅಟಾಲ್ ಆಗಿದೆ.
-
ನೌರು (Nauru): ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪ ದೇಶ.
೫. ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಸಮೂಹಗಳು:
-
ಹವಾಯಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳು (USA): ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್ ಮೇಲಿನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸರಪಳಿ (ಕಿಲೌಯಾ ಮತ್ತು ಮೌನಾ ಲೋವಾ ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು).
-
ಟೊಂಗಾ (Tonga): ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ (Monarchy) ರಾಷ್ಟ್ರ.
-
ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ: ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ತಹಿತಿ (Tahiti) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಟಾಲ್ ಸರಪಳಿಯಾದ ಟುವಾಮೋಟು (Tuamotu) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
-
ತುವಾಲು (Tuvalu): ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ೪.೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಮುಳುಗುವ ಭೀತಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ಪುಟ್ಟ ದೇಶ.
-
ಈಸ್ಟರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ (ರಾಪಾ ನುಯಿ – Rapa Nui, ಚಿಲಿ): ಪಾಲಿನೇಷ್ಯನ್ ತ್ರಿಕೋನದ ಆಗ್ನೇಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಟಫ್ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾದ ಸುಮಾರು ೯೦೦ ಬೃಹತ್ ‘ಮೋಯಿ’ (Moai) ಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
೬. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಅಕ್ಷಾಂಶ ದ್ವೀಪಗಳು:
-
ಅಲ್ಯೂಷಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳು (Aleutian Islands): ಅಲಾಸ್ಕಾದಿಂದ ಕಮ್ಚಟ್ಕಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದವರೆಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಬೇರಿಂಗ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪೆಸಿಫಿಕ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ (USA ಒಡೆತನ).
-
ಗ್ಯಾಲಪಗೋಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು (Galapagos – ಈಕ್ವೆಡಾರ್): ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್ ಅವರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ (Theory of Natural Selection) ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ದ್ವೀಪಗಳು.
-
ಕುರಿಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು (Kuril Islands): ರಷ್ಯಾ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಜಪಾನ್ ಜೊತೆ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ (ಒಖೋಟ್ಸ್ಕ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ).
-
ರ್ಯುಕ್ಯು ದ್ವೀಪಗಳು (Ryukyu – ಜಪಾನ್): ಒಕಿನಾವಾ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಫಿಲಿಪೈನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
| ದ್ವೀಪ / ಭೌಗೋಳಿಕ ತಾಣ | ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ / ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ |
| ಕಿರಿಬಾಟಿ (Kiribati) | ಎಲ್ಲಾ ೪ ಗೋಳಾರ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಏಕೈಕ ದೇಶ; ನೂತನ ದಿನ/ವರ್ಷವನ್ನು ಮೊದಲು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ತಾಣ. |
| ಮೌನಾ ಕಿಯಾ (Mauna Kea) | ಸಾಗರ ತಳದಿಂದ ಅಳೆದರೆ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ (ಹವಾಯಿ). |
| ಚಾಲೆಂಜರ್ ಡೀಪ್ (Challenger Deep) | ಮರಿಯಾನಾ ಕಂದಕದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಆಳವಾದ ಸಾಗರ ಬಿಂದು (~11,000 ಮೀಟರ್). |
| ಲಾರ್ಡ್ ಹೋವೆ ದ್ವೀಪ (Lord Howe Island) | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಒಡೆತನದ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. |
| ಬನಬಾ (Banaba) | ಕಿರಿಬಾಟಿಯ ಏಕೈಕ ಎತ್ತರಿಸಿದ ಹವಳದ ದ್ವೀಪ (Raised coral island). |
| ಪಿಟ್ಕೈರ್ನ್ ದ್ವೀಪಗಳು | ಪೆಸಿಫಿಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ (HMS ಬೌಂಟಿ ನಾವಿಕರ ವಂಶಸ್ಥರು). |
