ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆಗಳು: AFSPA ವಿಸ್ತರಣೆ (೨೦೨೬), UAPA, NSA, NIA ಕಾಯ್ದೆ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರತೆ, ಆಂತರಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಿಶೇಷ ಕಾಯ್ದೆಗಳು, ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಬಂಧನ (Preventive Detention) ಹಾಗೂ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು (Civil Liberties) ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದ ಕುರಿತು ನಿರಂತರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫ ರಂದು, ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು (MHA) ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ಮಣಿಪುರ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ’ (Disturbed Areas) ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ (ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳ) ಕಾಯ್ದೆ (AFSPA) ಯನ್ನು ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧ ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

೧. ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ (ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳ) ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೫೮ (AFSPA – Armed Forces Special Powers Act):

• ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಗಾ ದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ತರಲಾದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಅರೆಸೇನಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಈಶಾನ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ (J&K AFSPA 1990) ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.

• ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶ’ (Disturbed Area) ಘೋಷಣೆ: ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೩ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಆಯಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು / ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಗೆ ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶ’ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಬಹುದು.

• ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು:

  • ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಅಧಿಕಾರ: ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ವರ್ತಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿ, ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ/ಬಲಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ.

  • ವಾರಂಟ್ ರಹಿತ ಬಂಧನ: ಯಾವುದೇ ಕಾಗ್ನಿಜೇಬಲ್ (ಗಂಭೀರ) ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ ಅಥವಾ ಎಸಗಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಂಕಿತರನ್ನು ವಾರಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಬಂಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ.

  • ವಾರಂಟ್ ರಹಿತ ಶೋಧನೆ (Search Powers): ಶಂಕಿತರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು, ಅಕ್ರಮ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಆವರಣ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಾರಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಹಕ್ಕು.

• ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ (Protection from Prosecution): ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ (Sanction of Central Government) ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಅಥವಾ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಹೂಡುವಂತಿಲ್ಲ.

೨. ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ) ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೬೭ (UAPA):

ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನಾಗಿರುವ UAPA ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ:

• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರು (ದೇಶದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ), ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು, ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಹಡಗು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

• ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆ: ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕದಡುವ ಯಾವುದೇ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ‘ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬಹುದು.

• ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು:

  • ೨೦೦೪ ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಕೃತ್ಯಗಳು (Terrorist Acts) ಮತ್ತು ಟೆರರ್ ಫಂಡಿಂಗ್ (ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು) ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

  • ೨೦೧೯ ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಸಂಘಟನೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು (Individuals) ನೇರವಾಗಿ ‘ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ NIA ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ (DG, NIA) ತನಿಖೆಯ ವೇಳೆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ (Attachment of Property) ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು.

• ಬಂಧನ ಅವಧಿ (Detention): ಚಾರ್ಜ್‌ಶೀಟ್ (ದೋಷಾರೋಪ ಪಟ್ಟಿ) ಸಲ್ಲಿಸದೆ ಆರೋಪಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ೧೮೦ ದಿನಗಳವರೆಗೆ (೬ ತಿಂಗಳು) ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

೩. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೮೦ (NSA – National Security Act):

• ಸ್ವರೂಪ: ಇದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಬಂಧನ ಕಾನೂನು (Preventive Detention Law). ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಘಾತುಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಬಂಧಿಸಬಹುದು.

• ಉದ್ದೇಶ: ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆ, ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು, ರಾಜ್ಯದ ಭದ್ರತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಸರಕು-ಸೇವೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು.

• ಬಂಧನದ ಅವಧಿ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ೧೨ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ (೧ ವರ್ಷ) ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಬಹುದು.

• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು (Safeguards):

  • ಬಂಧನ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದ ೩ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ‘ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ’ (Advisory Board) ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕು.

  • ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಬಂಧಿತನಿಗೆ ಬಂಧನದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮನವಿ (Representation) ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ.

೪. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೦೮ (NIA Act):

• ಉಗಮ: ೨೦೦೮ ರ ನವೆಂಬರ್ ೨೬ ರ ಮುಂಬೈ ೨೬/೧೧ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು (NIA) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

• ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: NIA ಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ‘ಷೆಡ್ಯೂಲ್ಡ್ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು’ (Scheduled Offences – ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ನಕಲಿ ನೋಟು, ಪರಮಾಣು ಭದ್ರತೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ತನಿಖೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

• ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ: ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸರಂತೆ ಸಿಬಿಐಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮತಿ (General Consent) NIA ತನಿಖೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

• ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು: ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ತ್ವರಿತ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ‘ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು’ (Special Courts) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

೫. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:

• ೭ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ (ಏಳನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದ):

  • ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ (State List – List II): ‘ಪೊಲೀಸ್’ (ಪ್ರವೇಶ ೨) ಮತ್ತು ‘ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ’ (Public Order – ಪ್ರವೇಶ ೧) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.

  • ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ (Concurrent List – List III): ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ‘ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಬಂಧನ’ವು ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ (ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಎರಡೂ ಕಾನೂನು ಮಾಡಬಹುದು).

• ವಿಧಿ ೩೫೫ (Article 355): ಬಾಹ್ಯ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ (Internal Disturbance) ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.

• ವಿಧಿ ೩೫೬ (Article 356): ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಯಂತ್ರಾಂಗ ವಿಫಲವಾದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಹೇರಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):