ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶ’ (Disturbed Area) ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಮತ್ತು AFSPA, ೧೯೫೮: ಮಣಿಪುರ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ ರ ವಿಸ್ತರಣೆ

ನವದೆಹಲಿ: ದೇಶದ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ, ತೀವ್ರ ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ (Insurgency) ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸಮರ್ಪಕವೆನಿಸಿದಾಗ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶ’ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾರಣ, ಇದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು (MHA) ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫ ರಂದು ಅಧಿಕೃತ ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ಈಶಾನ್ಯದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮಣಿಪುರ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಆಯ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶ’ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹಾಗೂ AFSPA ವನ್ನು ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧ ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

೧. ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶ’ (Disturbed Area) ಎಂದರೇನು?

• ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ: ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡಲು ಸೇನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಮನಗಂಡಾಗ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವವರು: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು (Governor) / ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಇದನ್ನು ಘೋಷಿಸಬಹುದು.

• ಅಧಿಸೂಚನಾ ವಿಧಾನ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳ (Gazette Notifications) ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅವಧಿ: ಈ ಘೋಷಣೆಯು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ; ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೬ ತಿಂಗಳು) ಮಾತ್ರ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಭದ್ರತಾ ವರದಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

೨. ಅಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು:

ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಶಾಂತ ವಲಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ:

1. ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯ ಅಧಿಕಾರ: ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ವರ್ತಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಗತ್ಯವೆನಿಸಿದರೆ ಸೂಕ್ತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯಾಗುವ ಮಟ್ಟಿಗೂ ಬಲಪ್ರಯೋಗಿಸಬಹುದು.

2. ವಾರಂಟ್ ರಹಿತ ಬಂಧನ (Arrest without Warrant): ಕಾಗ್ನಿಜೇಬಲ್ ಅಪರಾಧ ಎಸಗಿದ, ಅಥವಾ ಎಸಗಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಂಕಿತರನ್ನು ವಾರಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ಬಂಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ.

3. ವಾರಂಟ್ ರಹಿತ ಶೋಧನೆ (Search without Warrant): ಶಂಕಿತರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ, ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಆವರಣವನ್ನು ವಾರಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಬಹುದು.

4. ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ (Prosecution Safeguard): ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯೋಧರ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ (Prior Sanction of Central Government) ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಸಿವಿಲ್ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಹೂಡುವಂತಿಲ್ಲ.

೩. ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ ರ ವಿಸ್ತರಣೆ ವಿವರ):

ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೂತನ ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧ ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ರಾಜ್ಯವಾರು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

೪. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:

• ವಿಶೇಷ ಕಾಯ್ದೆ vs ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೊಲೀಸ್: AFSPA ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪೊಲೀಸ್ ಕಾನೂನಲ್ಲ; ಇದು ಕೇವಲ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗಲಭೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

• ಹಂತ ಹಂತದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಹಿಂಸಾಚಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ ಮರಳಿದಂತೆ ಅಸ್ಸಾಂ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಮೇಘಾಲಯದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಈ ಹಿಂದೆ AFSPA ವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

• ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚರ್ಚೆ: ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ೨೧ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ (ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು) ನಾಗರಿಕರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಆಯೋಗಗಳು ನಿಯಮಿತ ನಿಗಾ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):