ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಮೊದಲ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಸುಂಧರಾ ತಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ, GLOF ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ

ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ / ಚಮೋಲಿ: ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಿಕೆ (GLOF) ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಸರ್ಕಾರ ಮಹತ್ವದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯ ರಂದು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಚಮೋಲಿ (Chamoli) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರವಾದ ‘ವಸುಂಧರಾ ತಾಲ್’ನಲ್ಲಿ (Vasundhara Tal) ರಾಜ್ಯದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (First Glacial Lake Early-Warning System – EWS) ಅಳವಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಈ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (USDMA) ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಲೋಫ್ ಅಪಾಯ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (National GLOF Risk Mitigation Programme) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ನ ಖ್ಯಾತ ವಾಡಿಯಾ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (WIHG) ನೇತೃತ್ವದ ೨೨ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ತಂಡವು ರೂರ್ಕಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ (CBRI) ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

೧. ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರವಾಹ (GLOF) ಎಂದರೇನು?

• ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಹಿಮನದಿಗಳು ಕರಗಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಿಲಾಖಂಡಗಳು, ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಟ್ಟೆಗಳ (Moraine Dams / Ice Dams) ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಸರೋವರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

• ದುರಂತದ ಸ್ವರೂಪ: ಭೂಕಂಪ, ಭಾರಿ ಹಿಮಪಾತ, ಭೂಕುಸಿತ ಅಥವಾ ಹವಾಮಾನ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಡೆದು ಹೋದಾಗ, ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರವಾಹ (Glacial Lake Outburst Flood – GLOF) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ (೨೦೨೧ ರ ಚಮೋಲಿ ರಿಷಿಗಂಗಾ ದುರಂತ ಹಾಗೂ ೨೦೨೩ ರ ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಲೊನಾಕ್ ಸರೋವರ ದುರಂತಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ).

೨. ವಸುಂಧರಾ ತಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುವ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ:

• ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅವಧಿ: ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯ ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೫ ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ.

• ಸಂವೇದಕಗಳು (Multi-Parameter Sensors):

  • ಸರೋವರದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಳಿತ (Water Level).

  • ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (Weather Parameters).

  • ಹಿಮದ ಆಳ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆ (Snow Depth).

  • ಭೂಮಿಯ ಆಳದ ತಾಪಮಾನ (Sub-surface Temperature).

  • ಸರೋವರದ ದಂಡೆಯ ಭೂಕಂಪನ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಚಲನೆ (Ground Movement).

  • ಹೊರಹರಿವಿನ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ (Water Flow Rate).

• ಉಪಗ್ರಹ ಸಂವಹನ ಲಿಂಕ್ (Satellite Communication): ವಸುಂಧರಾ ತಾಲ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಮೊಬೈಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ನೈಜ-ಸಮಯದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು (Real-time telemetry) ನೇರವಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ (SEOC) ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

೩. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳ ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ:

• NRSC ಸಮೀಕ್ಷೆ (೨೦೨೩): ಇಸ್ರೋದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂವೇದಿ ಕೇಂದ್ರವು (NRSC) ೨೦೨೩ ರ ಉಪಗ್ರಹ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೩೪೪ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು.

• NDMA ಉನ್ನತ ಅಪಾಯದ ವರ್ಗೀಕರಣ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (NDMA) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೩ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ‘ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ’ (High-Risk Glacial Lakes) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ವಸುಂಧರಾ ತಾಲ್ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸರೋವರಗಳ ಪೈಕಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

• ರಾಜ್ಯದ ವಿಪತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟು: ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆನಂದ್ ಬರ್ಧನ್ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪುಷ್ಕರ್ ಸಿಂಗ್ ಧಾಮಿ ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಿಮನದಿಗಳಿಗೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ SDRF, NDRF ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೊಲೀಸ್ (ITBP) ಸುರಕ್ಷತಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):

ಪ್ರಮುಖ ವಿಪತ್ತು ಬೆದರಿಕೆGLOF (Glacial Lake Outburst Flood).

ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭ ದಿನಾಂಕ೨೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೫ ರವರೆಗೆ).

ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆವಾಡಿಯಾ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (WIHG), ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆCBRI ರೂರ್ಕಿ, USDMA, ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ NDMA.

ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಸರಣ ವಿಧಾನಉಪಗ್ರಹ ಸಂವಹನ (Satellite Links) (ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ತಾಣ).

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆNational GLOF Risk Mitigation Programme.

ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಒಟ್ಟು ಸರೋವರಗಳು೩೪೪ (NRSC – ISRO ೨೦೨೩ ರ ದತ್ತಾಂಶ).

ಹೈ-ರಿಸ್ಕ್ ಸರೋವರಗಳು೧೩ ಸರೋವರಗಳು (NDMA ವರ್ಗೀಕರಣ).

ಭದ್ರತಾ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳುSDRF, NDRF, ಮತ್ತು ITBP (ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೊಲೀಸ್).