ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತವು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೈತ್ಯ ಜಿಗಿತಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ದೇಶವು 2035-36ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ 100 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (GW) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ‘ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಹೈಡ್ರೋಪವರ್’ (Pumped Storage Hydropower – PSH) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ (CEA) ಇದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನಾ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು (Roadmap) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ.
ಇದೇ ಜೂನ್ 24, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಘದ (IHA) ‘ಜಾಗತಿಕ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮುನ್ನೋಟ 2026’ (2026 Global Hydropower Outlook) ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
1. ಏನಿದು ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಹೈಡ್ರೋಪವರ್ (PSH)?
ಇದು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶೇಖರಣೆಯ ಒಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ಎತ್ತರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
-
ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ: ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ), ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಬಳಕೆ: ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದಾಗ (Peak Demand – ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ), ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬಿಡುವ ಮೂಲಕ ತಕ್ಷಣವೇ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಗ್ರಿಡ್ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಭಾರತದ ಸದ್ಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳು
-
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 7.2 GW ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 10 ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
-
ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳು: ಸುಮಾರು 11.6 GW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಇನ್ನು 10 ಯೋಜನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ದೇಶದ ವಿವಿಧೆಡೆ ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
-
ಒಟ್ಟು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 2026ರ ಜನವರಿ 10ರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪಿತ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು (ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) 50.91 GW ತಲುಪಿದೆ.
3. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಗಾಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಒಟ್ಟು PSH ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 288 GW ಆಗಿದೆ. ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2024 ರಲ್ಲಿ ₹12,461 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿತ್ತು.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Exam Facts)
-
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಿ: ಭಾರತವು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ 500 GW ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ (ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ರಹಿತ – Non-Fossil) ಇಂಧನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದುವ ಗುರಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.
-
ಸಿಯಾಂಗ್ ಅಪ್ಪರ್ ಮಲ್ಟಿಪರ್ಪಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್: ಇದು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿರುವ ಭಾರತದ ಬೃಹತ್ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, 11,000 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
-
ವಿಶ್ವದ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆ: ಚೀನಾದ ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ಜಾಂಗ್ಬೋ ನದಿ (ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಚೀನಾ ಭಾಗ) ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯು 60,000 MW ನಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ಯೋಜಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
-
ಗ್ರಿಡ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸಿಂಗ್: ಸೌರ ಮತ್ತು ಮಾರುತ ಶಕ್ತಿಗಳಂತಹ ಏರಿಳಿತದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಗ್ರಿಡ್ಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
