ನವದೆಹಲಿ / ಹೈದರಾಬಾದ್: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence – AI) ಕೇವಲ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಆಧಾರಿತ ಪರಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಬೃಹತ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Compute Infrastructure), ಹೈಪರ್ಸ್ಕೇಲ್ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ಗಳು, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ನವೋದ್ಯಮಗಳ (Startups) ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ.
೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ, ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯವು ೨.೫ ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ಗೂ (2.5 GW) ಹೆಚ್ಚಿನ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್/ಟಿಸಿಎಸ್/ಹೈಪರ್ವಾಲ್ಟ್ನ ₹೭೦,೦೦೦ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ೧ GW AI ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ‘AI-ಕಂಪ್ಯೂಟ್ ಹಬ್’ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವತ್ತ ಮುನ್ನಡೆದಿದೆ.
೧. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು:
ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ AI ಕ್ರಾಂತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಕೋಡಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಏಳು ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಘಟಕಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯ:
-
ಪ್ರತಿಭಾ ಸಮೂಹ (Talent Pool): ನುರಿತ ಡೇಟಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಎಂಎಲ್ (Machine Learning) ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧಕರು.
-
ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (R&D): ಐಐಟಿಗಳು, ಐಐಎಸ್ಸಿ (IISc) ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಆರ್&ಡಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ನೂತನ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ.
-
ಕಂಪ್ಯೂಟ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Compute & Infrastructure): ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್ಗಳು (GPUs), ಟೆನ್ಸರ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್ಗಳು (TPUs), ಕ್ಲೌಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕೂಲಿಂಗ್ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ಗಳು.
-
ದತ್ತಾಂಶ ಲಭ್ಯತೆ (High-Quality Datasets): ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ (LLMs) ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ/ಖಾಸಗಿ ದತ್ತಾಂಶ.
-
ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ (Capital & Funding): ವೆಂಚರ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ (VC) ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನಗಳು.
-
ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (DPI): ಆಧಾರ್, ಯುಪಿಐ ಮತ್ತು ಒಎನ್ಡಿಸಿಗಳಂತಹ ಬೃಹತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬೆನ್ನೆಲುಬು.
-
ನೈತಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನೀತಿ (Governance & Ethics): ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ AI, ಡೇಟಾ ಗೌಪ್ಯತೆ (DPDP Act, 2023) ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ.
೨. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ AI ಕೇಂದ್ರಗಳು (Major AI Hubs):
| ನಗರ / ಕ್ಲಸ್ಟರ್ | ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರ |
| ಬೆಂಗಳೂರು (ಕರ್ನಾಟಕ) | ಭಾರತದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ: ದೇಶದ ಅತ್ಯಧಿಕ AI ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳು, ಜಾಗತಿಕ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ R&D ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಐಐಎಸ್ಸಿ (IISc) ಮತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಟೆಕ್ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ತಾಣ. |
| ಹೈದರಾಬಾದ್ (ತೆಲಂಗಾಣ) | AI-ಕಂಪ್ಯೂಟ್ & ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಹಬ್: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್, ಹೈಪರ್ಸ್ಕೇಲ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಎಡಬ್ಲ್ಯೂಎಸ್ ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್ನ ಬೃಹತ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಗಳು. |
| ದೆಹಲಿ-ಎನ್ಸಿಆರ್ | ನವದೆಹಲಿ, ಗುರುಗ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ನೋಯ್ಡಾ; ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ AI ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಫಿನ್ಟೆಕ್ ನವೋದ್ಯಮಗಳು. |
| ಮುಂಬೈ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) | ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ; ಫಿನ್ಟೆಕ್, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ AI ಬಳಕೆ. |
| ಚೆನ್ನೈ (ತಮಿಳುನಾಡು) | ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯ (ಆಟೋಮೊಬೈಲ್), ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆಟೊಮೇಷನ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಸೇವೆಗಳ AI ಕೇಂದ್ರ. |
| ಪುಣೆ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) | ಆಟೋಮೋಟಿವ್ AI ಸಂಶೋಧನೆ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ. |
೩. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ AI ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:
-
#AIforAll (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ): ನೀತಿ ಆಯೋಗವು (NITI Aayog) ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಚರ್ಚಾ ಪತ್ರಿಕೆ. ಇದು ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ, ಕೃಷಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ನಗರಗಳಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ AI ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
-
National AI Portal (ಭಾರತ AI ಪೋರ್ಟಲ್):
indiaai.gov.in– ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MeitY), NeGD ಮತ್ತು NASSCOM ನ ಜಂಟಿ ವೇದಿಕೆ. -
Responsible AI for Youth: ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ AI ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮೂಡಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆ.
-
ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ ೨೦೨೩ ರ AI ಘೋಷಣೆ: “ಮೇಕ್ ಎಐ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೇಕ್ ಎಐ ವರ್ಕ್ ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ” (Make AI in India and Make AI work for India) ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ೩ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ (Centres of Excellence) ಸ್ಥಾಪನೆ.
-
ಇಂಡಿಯಾ AI ಮಿಷನ್ (IndiaAI Mission): ದೇಶೀಯವಾಗಿ ೧೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು GPU ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸಬ್ಸಿಡಿ ದರದಲ್ಲಿ ನವೋದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಉಪಕ್ರಮ.
-
CAIR (ಡಿಆರ್ಡಿಒ): ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಆರ್ಟಿಫಿಶಿಯಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್ (CAIR) ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ AI ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
೪. ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದ AI ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು:
-
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ೨.೫ ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ಗೂ (2.5 GW) ಹೆಚ್ಚಿನ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
-
೨೦೨೯ ರ ಗುರಿ: ೫ ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (5 GW) ಹೈಪರ್ಸ್ಕೇಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ೩೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಹೂಡಿಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಗುರಿ.
-
ಟಾಟಾ-ಟಿಸಿಎಸ್-ಹೈಪರ್ವಾಲ್ಟ್ ಯೋಜನೆ (೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬): ಹೈದರಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ₹೭೦,೦೦೦ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ೧ GW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬೃಹತ್ AI ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಘೋಷಣೆ.
-
ಫಾರ್ಚೂನ್ ಇನ್ಫ್ರಾ ಪಾರ್ಕ್: ೧೭೦ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ₹೬೦,೦೦೦ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಹೈಪರ್ಸ್ಕೇಲ್ AI ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಪಾರ್ಕ್.
-
ತೆಲಂಗಾಣ ಡೇಟಾ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್: ಸಾವರಿನ್ AI-ಗ್ರೇಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್, ಸಬ್ಸಿಡಿ ದರದ GPU ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್ಬಾಕ್ಸ್ ಟೂಲ್ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಉಪಕ್ರಮ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):
| ನಿಯತಾಂಕ / ಸಂಸ್ಥೆ | ವಿವರಣೆ / ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶ |
| #AIforAll ಪತ್ರಿಕೆ | ನೀತಿ ಆಯೋಗ (NITI Aayog) – ಜೂನ್ ೨೦೧೮. |
| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ AI ಪೋರ್ಟಲ್ | indiaai.gov.in (MeitY, NeGD ಮತ್ತು NASSCOM ಜಂಟಿ ಸಹಯೋಗ). |
| CAIR ಬೆಂಗಳೂರು | Centre for Artificial Intelligence and Robotics (DRDO ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ). |
| ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಾಪನ | ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW) ಅಥವಾ ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ (GW) – ಐಟಿ ಲೋಡ್ (IT Load). |
| GPU ಮಹತ್ವ | ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್ – ಸಮಾನಾಂತರ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Parallel processing) ಮೂಲಕ AI ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ. |
| ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ AI ನಗರಗಳು | ಬೆಂಗಳೂರು (ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್/ಆರ್&ಡಿ), ಹೈದರಾಬಾದ್ (ಕಂಪ್ಯೂಟ್/ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್), ದೆಹಲಿ-NCR, ಮುಂಬೈ. |
| ತೆಲಂಗಾಣ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಗುರಿ | ೨೦೨೯ ರ ವೇಳೆಗೆ 5 GW ಹೈಪರ್ಸ್ಕೇಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ($30 ಬಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ). |
| ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್ ಹೂಡಿಕೆ (೨೦೨೬) | ಹೈದರಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ೧ GW AI ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಗೆ ₹೭೦,೦೦೦ ಕೋಟಿ. |
