ದೀನ್ ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಯೋಜನೆ ೨.೦ (DDU-GKY 2.0): ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಜನತೆಯ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಉದ್ಯೋಗ ಸುಸ್ಥಿರತೆ  

ನವದೆಹಲಿ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವ ಬದಲು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಉದ್ಯೋಗ ಸುಸ್ಥಿರತೆ (Employment Sustainability) ಕಲ್ಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ‘ದೀನ್ ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಯೋಜನೆ ೨.೦’ (DDU-GKY 2.0) ಅನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಮೇ ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾದ ನವೀಕೃತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅನ್ವಯ, ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲು ಸಚಿವಾಲಯ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ ೨೦೨೬–೨೭ ರಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ₹೭೫೦ ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧. DDU-GKY ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ೨.೦ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳು:

• ಆರಂಭ: ದೀನ್ ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (DDU-GKY) ೨೦೧೪–೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್ (DAY-NRLM) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್-ಲಿಂಕ್ಡ್ (ಉದ್ಯೋಗ ಆಧಾರಿತ) ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

• ವಯೋಮಿತಿ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ೧೫ ರಿಂದ ೩೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು (ಮಹಿಳೆಯರು, ವಿಕಲಚೇತನರು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ ೪೫ ವರ್ಷ).

• ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿ vs DDU-GKY 2.0:

ಉದ್ಯೋಗದ ನಂತರದ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ (Tracking)ಸೀಮಿತ ಅವಧಿ.

ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು (Financial Support)ಅಲ್ಪ ಮೊತ್ತ.

ಉದ್ಯೋಗ ಧಾರಣ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ (Retention Support)ಇರಲಿಲ್ಲ.

ವಲಸೆ ಬೆಂಬಲ ಕೇಂದ್ರಗಳು (MSCs)ವಾರ್ಷಿಕ ಅನುದಾನ: ₹೧೦ ಲಕ್ಷ.

೨. ತರಬೇತಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮಾನದಂಡಗಳು (Standardised Framework):

DDU-GKY 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೩ ತಿಂಗಳ ಕೋರ್ಸ್ ಕನಿಷ್ಠ ೫೭೬ ಗಂಟೆಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ:

• ಡೊಮೈನ್ ತರಬೇತಿ (Domain Training): ೩೯೬ ಗಂಟೆಗಳು – ಆಯ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೃತ್ತಿ ಕೌಶಲ್ಯ.

• ನಾನ್-ಡೊಮೈನ್ ತರಬೇತಿ (Non-Domain Training): ೧೮೦ ಗಂಟೆಗಳು (ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಣೆ):

  1. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂವಹನ (English Communication) – ೬೦ ಗಂಟೆಗಳು.

  2. ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು (Life Skills) – ೬೦ ಗಂಟೆಗಳು.

  3. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ – ೩೦ ಗಂಟೆಗಳು.

  4. ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ (Entrepreneurship) – ೩೦ ಗಂಟೆಗಳು.

೩. ಉದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ:

• ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ವಲಯಗಳು: ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ವಾಯುಯಾನ (Aviation), ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗಗಳು (Green Jobs), ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ (Healthcare), ಕೃಷಿ (Agriculture), ಬ್ಯೂಟಿ & ವೆಲ್‌ನೆಸ್, ಹಾಗೂ ಐಟಿ-ಟೆಲಿಕಾಂ.

• ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ ರಂತೆ):

  • ೩೧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.

  • ೭೪೯ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಮೋದಿತ ಯೋಜನೆಗಳು, ೭೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ೪೫೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (PIAs) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

  • ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯವು DDU-GKY 2.0 ಬ್ಯಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರವರ್ತಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

• ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ ರ ಬೃಹತ್ ತರಬೇತಿ ಗುರಿ: ೧೪ ರಾಜ್ಯ/UT ಗಳಲ್ಲಿನ ೧,೧೬೪ ಬ್ಯಾಚ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ೩೪,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಆರಂಭವಾಗಲಿದ್ದು, ೨೦೨೭ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ ರೊಳಗೆ ಒಟ್ಟು ೩,೫೭,೧೧೨ ಯುವಕರನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.

೪. ವಿಶೇಷ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸೆ ನೆರವು (Special Components):

• ರೋಶ್ನಿ ಯೋಜನೆ (Roshni): ಎಡಪಂಥೀಯ ತೀವ್ರವಾದ (LWE / ನಕ್ಸಲ್ ಪೀಡಿತ) ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಯುವಜನತೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸುವ ಉಪ-ಯೋಜನೆ.

• ಹಿಮಾಯತ್ ಯೋಜನೆ (Himayat): ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಯುವಜನತೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.

• ವಲಸೆ ಬೆಂಬಲ ಕೇಂದ್ರಗಳು (Migration Support Centres – MSCs): ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ, ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ (Counselling), ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್‌ಗಳು (SRLMs) ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

• ಉದ್ಯೋಗ ಮೇಳಗಳು (Job Melas): ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದ ಮೇಳಕ್ಕೆ ₹೫೦,೦೦೦ ಹಾಗೂ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಟ್ಟದ ಮೇಳಕ್ಕೆ ₹೧ ಲಕ್ಷ ಅನುದಾನ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):

DDU-GKY 2.0 ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ದಿನಾಂಕಮೇ ೨೦೨೫.

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ ೨೦೨೬–೨೭ ಹಂಚಿಕೆ₹೭೫೦ ಕೋಟಿ.

ಅರ್ಹ ವಯೋಮಿತಿ೧೫ ರಿಂದ ೩೫ ವರ್ಷ (ವಿಶೇಷ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ೪೫ ವರ್ಷದವರೆಗೆ).

ಕನಿಷ್ಠ ಉದ್ಯೋಗ ನಿಯಮ (Placement)೬ ತಿಂಗಳು (ಹಿಂದೆ ೩ ತಿಂಗಳಿತ್ತು).

ಉದ್ಯೋಗ ನಂತರದ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್೧೨ ತಿಂಗಳು (೧ ವರ್ಷ).

ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವುಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ೬ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ₹೭,೬೨೦ (ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹೧,೨೭೦).

ಉದ್ಯೋಗ ಧಾರಣ ಬೋನಸ್ (Retention)೩೬೫ ದಿನ ಉದ್ಯೋಗ ಪೂರೈಸಿದರೆ ₹೫,೦೦೦.

ಕನಿಷ್ಠ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿ೫೭೬ ಗಂಟೆಗಳು (೩೯೬ ಗಂಟೆ ಡೊಮೈನ್ + ೧೮೦ ಗಂಟೆ ನಾನ್-ಡೊಮೈನ್).

ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳುರೋಶ್ನಿ (LWE ನಕ್ಸಲ್ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು), ಹಿಮಾಯತ್ (J&K ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್).