ನವದೆಹಲಿ / ಲಕ್ನೋ: ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಒತ್ತುವರಿಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟಿರುವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು, ರಾಜ್ಯದ ೧೩ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಉನ್ನಾವೊದಿಂದ ಬಲ್ಲಿಯಾವರೆಗಿನ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಗಂಗಾ ನದಿ ಪ್ರವಾಹ ವಲಯದ (Ganga Floodplain Zone) ಭೌತಿಕ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ (Demarcation) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ.
ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನದಿಯ ನೈಜ ಪ್ರವಾಹ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಒಟ್ಟು ೭,೩೫೦ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಪಿಲ್ಲರ್ಗಳನ್ನು (Boundary Pillars) ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕುರಿತ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗೆ (National Green Tribunal – NGT) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
೧. ಪ್ರವಾಹ ವಲಯ (Floodplain Zone) ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಇದರ ಮಹತ್ವವೇನು?
-
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಪಕ್ಕದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ಪ್ರವಾಹ ವಲಯ’ (Floodplain) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವ: ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಹದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ (Groundwater Recharge) ಮತ್ತು ನದಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
-
ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯ: ಪ್ರವಾಹ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಾಂಕ್ರೀಟೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಒತ್ತುವರಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪಿಲ್ಲರ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೨. ಎನ್ಜಿಟಿ (NGT) ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಯುಪಿ ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆಯ ವರದಿ:
-
ನ್ಯಾಯಪೀಠ: ಎನ್ಜಿಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ತಜ್ಞ ಸದಸ್ಯರಾದ ಅಫ್ರೋಜ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಧಾನ ಪೀಠವು ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.
-
ಅಧಿಕೃತ ಅಫಿಡವಿಟ್: ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಅವರು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ೭೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಮಾರ್ಗದ ಭೌತಿಕ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
೩. ಉಪನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹ ವಲಯ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಗತಿ:
ಗಂಗಾ ನದಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹ ವಲಯಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ:
| ಸ್ಥಿತಿಗತಿ | ನದಿಗಳು |
| ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಉಪನದಿಗಳು | ಯಮುನಾ, ರಾಮಗಂಗಾ, ಬೆಟ್ವಾ, ಸುವಾವ್, ತೇಧಿ, ಬೂಧಿ ಗಂಗಾ, ಸೋಲಾನಿ ಮತ್ತು ಖೋಖ್ರಿ. |
| ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಪನದಿಗಳು | ಕಾಳಿ, ವರುಣಾ, ಹಿಂಡನ್, ಪಾಂಡು, ನೂನ್, ಸೆಂಗೂರ್, ಅಸ್ಸಿ, ಈಶಾನ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಿ. |
| ಮುಂಬರುವ ಗಡುವು (31 ಮಾರ್ಚ್ 2027) | ಗೋಮತಿ, ಘಾಘ್ರಾ ಮತ್ತು ರಾಪ್ತಿ ನದಿಗಳ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೭ ರೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಕಾಲಮಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. |
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
| ವಿಷಯ / ಪರಿಕಲ್ಪನೆ | ವಿವರಣೆ / ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಹತ್ವ |
| ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ (NGT) | ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೧೦ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪರಿಸರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸ್ಥಾಪನೆ: ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦). |
| ಗಂಗಾ ನದಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಆದೇಶ, ೨೦೧೬ | ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಗಂಗಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶ (River Ganga Authorities Order, 2016). |
| ಗಂಗಾ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ | ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. |
| ಪಿಲ್ಲರ್ ಡಿಮಾರ್ಕೇಶನ್ | ಜಿಯೋ-ರೆಫರೆನ್ಸಿಂಗ್ ಆಧಾರಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅನಧಿಕೃತ ಒತ್ತುವರಿಗಳನ್ನು ಉಪಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಭೂಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ವಿಧಾನ. |
