ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ 305 ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಣೆ: ಶೇ. ೧೮.೮ ರಷ್ಟು ಮಳೆ ಕೊರತೆ, ಎಲ್ ನಿನೋ ಪ್ರಭಾವ, ಬರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೈಪಿಡಿ ಮಾನದಂಡಗಳು

ಮುಂಬೈ: ದುರ್ಬಲ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯದ ಬರಪೀಡಿತ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬ ರಂದು ೨೬೫ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಬರಪೀಡಿತವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದೇವೇಂದ್ರ ಫಡ್ನವೀಸ್ ಅವರು ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೪ ರಂದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ೩೦೫ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮ ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೇ. ೧೮.೮ ರಷ್ಟು ಮಳೆ ಕೊರತೆ (Rainfall Deficit) ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಜತೆಗೆ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಸಮಭಾಜಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಸಹಜ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ‘ಎಲ್ ನಿನೋ’ (El Niño) ವಿದ್ಯಮಾನವು ೨೦೨೭ ರ ಫೆಬ್ರವರಿವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿದೆ.

೧. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರ ನಿರ್ಣಯ ಮಾನದಂಡಗಳು (Drought Assessment in India):

• ಬರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೈಪಿಡಿ (Manual for Drought Management):

  ಕೇಂದ್ರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಕೈಪಿಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬರ ಘೋಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೊತೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ (Soil Moisture), ಬೆಳೆ ಬಿತ್ತನೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Crop-sown area), ಮತ್ತು ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ (Hydrological) ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯ (IMD) ಮಳೆ ವರ್ಗೀಕರಣ:

  • ಕೊರತೆ (Deficient): ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ (LPA) ಶೇ. ೨೦ ರಿಂದ ಶೇ. ೫೯ ರಷ್ಟು ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ.

  • ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ (Large Deficient): ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಶೇ. ೬೦ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಾದರೆ.

• ತೀವ್ರ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು:

  ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮರಾಠವಾಡ ಮತ್ತು ವಿದರ್ಭ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ.

  • ಛತ್ರಪತಿ ಸಂಭಾಜಿನಗರ ವಿಭಾಗ: ೭೪ ತಾಲೂಕುಗಳು ಬರಪೀಡಿತ.

  • ಯವತ್ಮಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ: ೧೬ ತಾಲೂಕುಗಳು.

  • ಜಲಗಾಂವ್ ಜಿಲ್ಲೆ: ೧೫ ತಾಲೂಕುಗಳು.

  • ನಾಂದೇಡ್, ಅಮರಾವತಿ ಮತ್ತು ನಾಗ್ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೂಡ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿವೆ.

೨. ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಹಾನಿ (Relief & Agricultural Impact):

• ರೈತರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ & ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರಗಳು:

  • ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ರೈತರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ₹೫,೦೦೦ ನಗದು ಜಮೆ.

  • ಭೂಕಂದಾಯ ಮನ್ನಾ (Land-revenue waiver).

  • ಬೆಳೆ ಸಾಲಗಳ ಪುನರ್ರಚನೆ (Crop-loan restructuring) ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿಗೆ ತಡೆ (Stay on loan recovery).

  • ಕೃಷಿ ಪಂಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್ ವಿನಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶುಲ್ಕ ಮನ್ನಾ.

  • ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

• ಬೆಳೆ ನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣ:

  ಸೋಯಾಬೀನ್, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಹತ್ತಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ ಮತ್ತು ಬಾಳೆ ಬೆಳೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೨ ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕಿತ್ತಳೆ ಮರಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಿ ತೋಟಗಳು ಒಣಗಿ ಹೋಗಿವೆ.

೩. ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು:

• ಪುಣೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಕಡಿತ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬೋರ್‌ವೆಲ್ ಕೊರೆಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಛತ್ರಪತಿ ಸಂಭಾಜಿನಗರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ನೀರು ಬಳಸುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಲಾಗಿದೆ.

• ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸುನೇತ್ರಾ ಪವಾರ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರ ಜಲಕ್ಷಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡದ ನೆರವಿನ ವರದಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ: ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ವಿಕ್ ರಿವಿಷನ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ನೆನಪಿಡಿ: 305 ತಾಲೂಕುಗಳು, 14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026, ₹5,000 ನೆರವು, ಮರಾಠವಾಡ–ವಿದರ್ಭ ಮತ್ತು ಎಲ್ ನಿನೋ — ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಕೀವರ್ಡ್‌ಗಳು.

ಗಮನಿಸಿ: ಮೇಲಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೀವು ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಬರ ಘೋಷಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.