ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ‘ಬೊಮ್ಕೈ ನೇಕಾರಿಕೆ’ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಚಾಲನೆ

ಭುವನೇಶ್ವರ್: ಒಡಿಶಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಮಗ್ಗ ಕಲೆಯಾದ ‘ಬೊಮ್ಕೈ ನೇಕಾರಿಕೆ’ (Bomkai Weaving Tradition) ಅನ್ನು ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಒಡಿಶಾದ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲೂಮ್ಸ್, ಟೆಕ್ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡಿಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್ ಇಲಾಖೆಯು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ‘ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ (ಹತ್ತಿ ಬೊಮ್ಕೈ ಸೀರೆ)’ [Revival of Languishing Products (Cotton Bomkai Saree)] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕಳೆದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತ್ತು.

ಬೊಮ್ಕೈ ನೇಕಾರಿಕೆ ಕಲೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು:

• ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ: ಬೊಮ್ಕೈ ಎಂಬುದು ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ‘ಬೊಮ್ಕೈ’ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹತ್ತಿ ಕೈಮಗ್ಗದ ಸೀರೆ ನೇಕಾರಿಕೆ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಒಡಿಶಾದ ‘ಸುಬರ್ಣಪುರ’ (Subarnapur) ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೂಡ ಈ ಬೊಮ್ಕೈ ನೇಕಾರಿಕೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.

• ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ: ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (Geographical Indication – GI) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ.

• ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕಲೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮೂಲ ಬೊಮ್ಕೈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ನೈಜ ನೇಕಾರಿಕೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಎರಡು ನೇಕಾರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಾತ್ರ (ಕೇಶಬ್ ನಾಯಕ್ ಮತ್ತು ಸುಶಾಂತ ಕುಮಾರ್ ನಾಯಕ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು). ಗ್ರಾಮದ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯು ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗದ ಅರಸಿ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಯು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದೆ.

ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು:

1. ದಾಖಲೀಕರಣ (Documentation): ಮೂಲ ಬೊಮ್ಕೈ ನೇಕಾರಿಕೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು (Designs), ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Motifs) ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುವುದು.

2. ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕರಕುಶಲ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಆಸಕ್ತ ನೇಕಾರರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಈ ಮೂಲ ನೇಕಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಸ್ಟೇಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿ ಫಾರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಲೂಮ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ಸ್’ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಬೊಮ್ಕೈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 5 ದಿನಗಳ ವಿಶೇಷ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು (Orientation Programme) ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:

• ಬೊಮ್ಕೈ ಸೀರೆ: ಒಡಿಶಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಮಗ್ಗ ಸೀರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗಂಜಾಂ ಮತ್ತು ಸುಬರ್ಣಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

• GI ಕಾಯ್ದೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ‘ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳ (ಸರಕುಗಳ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1999’ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲು: ಯುವ ನೇಕಾರರ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ/ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯ ವಲಸೆ.