ಬೆಂಗಳೂರು: ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಮಳೆ, ಚಂಡಮಾರುತ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳ ನಿಖರ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ (ISRO) ‘ಇನ್ಸಾಟ್-3ಡಿಆರ್’ (INSAT-3DR) ಹವಾಮಾನ ಉಪಗ್ರಹವು ಇಂದಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. 2016 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8 ರಂದು GSLV-F05 ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ಭೂಸ್ಥಿರ ಕಕ್ಷೆಗೆ (Geostationary Orbit – ಸುಮಾರು 35,786 ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರ) ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾದ ಈ ಉಪಗ್ರಹವು, ದೇಶದ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಗೆ (IMD) ಸತತವಾಗಿ ನೈಜ-ಸಮಯದ (Real-time) ಡೇಟಾವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪೇಲೋಡ್ಗಳು
INSAT-3DR ಉಪಗ್ರಹವು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾಧನಗಳನ್ನು (Payloads) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
-
6-ಚಾನೆಲ್ ಮಲ್ಟಿ-ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಲ್ ಇಮೇಜರ್: ಇದು ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ‘ಮಿಡಲ್ ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್’ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ‘ಥರ್ಮಲ್ ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್’ ಬ್ಯಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.
-
19-ಚಾನೆಲ್ ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರಿಕ್ ಸೌಂಡರ್: ವಾತಾವರಣದ ಲಂಬ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು (Vertical Structure) ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. 2020 ರಲ್ಲಿ ಇನ್ಸಾಟ್-3ಡಿ ಉಪಗ್ರಹದ ಸೌಂಡರ್ ಸೇವೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ನಂತರ, ಇನ್ಸಾಟ್-3ಡಿಆರ್ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಯ ವಾತಾವರಣದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಮುಖ್ಯ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ.
-
ಡೇಟಾ ರಿಲೇ ട್ರಾನ್ಸ್ಪಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಹುಡುಕಾಟ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪಾಂಡರ್ (Search and Rescue): ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂಗಾರು ಮತ್ತು ವಿಕೋಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ
ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್, ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಈಶಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಮೋಡಗಳ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲು ಈ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವ ‘ನೌಕಾಸ್ಟಿಂಗ್’ (Nowcasting) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಉಪಗ್ರಹದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ‘LSTM’ (Long Short-Term Memory) ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಹಠಾತ್ ಮಳೆ, ಸಿಡಿಲು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
