ನವದೆಹಲಿ: ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳು (Cross-Border Trade Corridors) ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.
೧. ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ:ಕಾರಿಡಾರ್ನ ವಿಧಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಸಾರಿಗೆ ಮಾದರಿಸಂಕೀರ್ಣತೆಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಸಾರಿಗೆ ಕಾರಿಡಾರ್ (Transport Corridor)ಭೌತಿಕ ರಸ್ತೆ/ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದುಮೂಲ ಏಕಮಾದರಿ ಅಥವಾ ರಸ್ತೆ/ರೈಲುಕಡಿಮೆಭಾರತ-ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್-ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಕಾರಿಡಾರ್ (Transit Corridor)ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಲಭತೆಬಹುಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಏಕಮಾದರಿಮಧ್ಯಮTIR ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳುವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರಿಡಾರ್ (Trade Corridor)ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಗೋದಾಮುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಸಮಗ್ರ ಬಹುಮಾದರಿ (Multimodal)ಅಧಿಕಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗ (Northern Sea Route)೨. ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳು:ಅ) ಭಾರತ-ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ-ಯುರೋಪ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ (IMEC):ಹಿನ್ನೆಲೆ: ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೨೩ ರ G20 ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು G7 ನ ‘ಜಾಗತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ’ (PGII) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ BRI ಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.ಪಾಲುದಾರರು: ಭಾರತ, ಅಮೆರಿಕ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಯುಎಇ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ.ಎರಡು ಭಾಗಗಳು:ಪೂರ್ವ ಕಾರಿಡಾರ್: ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಂದರುಗಳನ್ನು (ಮುಂಬೈ, ಕಾಂಡ್ಲಾ) ಅರೇಬಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ಗೆ (ಜೆಬೆಲ್ ಅಲಿ) ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.ಉತ್ತರ ಕಾರಿಡಾರ್: ಅರೇಬಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ ಅನ್ನು ರೈಲು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ಗೆ (ಪಿರೆಸ್ ಬಂದರು, ಗ್ರೀಸ್) ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.ಪ್ರಯೋಜನ: ಸುಯೆಜ್ ಕಾಲುವೆ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಸಮಯವನ್ನು ೪೦% ಹಾಗೂ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ೩೦% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಆ) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಸಾರಿಗೆ ಕಾರಿಡಾರ್ (INSTC):ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಭಾರತ, ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ೭,೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಬಹುಮಾದರಿ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲ.ಮಾರ್ಗ: ಮುಂಬೈ ಬಂದರಿನಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಇರಾನ್ನ ಚಬಹಾರ್/ಬಂದರ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ರಸ್ತೆ/ರೈಲು ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಅಸ್ಟ್ರಾಖಾನ್ (ರಷ್ಯಾ) ಹಾಗೂ ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಲಾಭ: ಸಾಗಣೆ ಸಮಯವನ್ನು ೪೦ ದಿನಗಳಿಂದ ೨೦-೨೫ ದಿನಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸುತ್ತದೆ.ಇ) ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗ (ಮಿಡಲ್ ಕಾರಿಡಾರ್):ವಿಶೇಷತೆ: ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾವನ್ನು ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡಿ, ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್, ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್ (ಬಾಕು), ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿ: ಬಾಕು-ಟಿಬಿಲಿಸಿ-ಕಾರ್ಸ್ (BTK) ರೈಲು ಮಾರ್ಗ.ಈ) ಚೀನಾ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ (CPEC):ಮಾರ್ಗ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ವಾದರ್ ಬಂದರನ್ನು ಕಾರಕೋರಂ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಚೀನಾದ ಕ್ಸಿನ್ಜಿಯಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಯೋಜನೆ (ಚೀನಾದ BRI ಭಾಗ).ಭಾರತದ ವಿರೋಧ: ಈ ಮಾರ್ಗವು ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಭೂಭಾಗವಾದ ಪಾಕ್-ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದ (PoK) ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಭಾರತ ಇದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದೆ.ಉ) ಲೋಬಿಟೊ ಕಾರಿಡಾರ್ (Lobito Corridor – ಆಫ್ರಿಕಾ):ಮಾರ್ಗ: ಅಂಗೋಲಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಬಂದರಾದ ಲೋಬಿಟೊದಿಂದ ಡಿಆರ್ ಕಾಂಗೋ ಮತ್ತು ಜಾಂಬಿಯಾದ ‘ಕಾಪರ್ಬೆಲ್ಟ್’ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ೧,೩೦೦ ಕಿ.ಮೀ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ (ಬೆಂಗೆಲಾ ರೈಲ್ವೆ).ಉದ್ದೇಶ: ಬ್ಯಾಟರಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀನ್ ಎನರ್ಜಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ತಾಮ್ರ (Copper) ಮತ್ತು ಕೋಬಾಲ್ಟ್ (Cobalt) ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು G7 ಬೆಂಬಲಿತ ಯೋಜನೆ.ಊ) ಇಸ್ತಮಸ್ ಆಫ್ ತೆಹುವಾಂಟೆಪೆಕ್ ಇಂಟರ್-ಓಷಿಯಾನಿಕ್ ಕಾರಿಡಾರ್ (CIIT – ಮೆಕ್ಸಿಕೋ):ಡ್ರೈ ಕೆನಾಲ್ (Dry Canal): ಪನಾಮ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಾದಾಗ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ೩೦೩ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಭೂ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ (Line Z) ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ೬ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುವ ಯೋಜನೆ.೩. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:ಕಲಾದಾನ್ ಮಲ್ಟಿ-ಮೋಡಲ್ ಯೋಜನೆ (Kaladan Project): ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಬಂದರನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ನ ಸಿಟ್ವೆ (Sittwe) ಬಂದರು, ಕಲಾದಾನ್ ನದಿ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಿಜೋರಾಂಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ (‘ಚಿಕನ್ಸ್ ನೆಕ್’ ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ತಗ್ಗಿಸಲು).ಸೆಕ್ಯೂರ್ ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್ (Secure Green Land Corridor): ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ ಒಮಾನ್ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ನಡುವೆ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ನೇರ ಭೂ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗ. ಇದು ರಬ್ ಅಲ್ ಖಾಲಿ ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಯುಎಇ ಗಡಿ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡಿ ಸೋಹಾರ್ ಬಂದರನ್ನು ಸೌದಿ ಒಳನಾಡಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.BCIM ಕಾರಿಡಾರ್: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ-ಚೀನಾ-ಭಾರತ-ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ (ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಕುನ್ಮಿಂಗ್ ವರೆಗೆ).ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:ರಬ್ ಅಲ್ ಖಾಲಿ (Rub’ al Khali): ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಿರಂತರ ಮರಳು ಮರುಭೂಮಿ (೪ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ).BTK ರೈಲ್ವೆ: ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ವಲಯ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಬಾಕು-ಟಿಬಿಲಿಸಿ-ಕಾರ್ಸ್ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ.ಸಿಟ್ವೆ ಬಂದರು (Sittwe Port): ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ನ ರಖೈನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ಆಳ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು.ಚಿಕನ್ಸ್ ನೆಕ್ (Siliguri Corridor): ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದ ಭೂಪಟ್ಟಿ.
