ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ವಿಧಗಳು (Types of Bilateral Agreements in International Relations)

ನವದೆಹಲಿ: ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ‘ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು’ (Bilateral Agreements) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ೧೯೬೯ ರ ವಿಯೆನ್ನಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸಮಾವೇಶದ (Vienna Convention on the Law of Treaties, 1969) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ಸಹಿ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅನುಮೋದನೆಯ (Ratification) ನಂತರ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.

೧. ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು (Economic & Trade Agreements):

ವ್ಯಾಪಾರ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಇಂತಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ:

• ಆದ್ಯತಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ (PTA – Preferential Trade Agreement):

  • ಆಯ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸುಂಕಗಳನ್ನು (Tariffs) ಮಾತ್ರ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

  • ಇದು ‘ಧನಾತ್ಮಕ ಪಟ್ಟಿ’ (Positive List) ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸುಂಕ ರಿಯಾಯಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

  • ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತ-ಮರ್ಕೋಸೂರ್ (MERCOSUR) ಪಿಟಿಎ.

• ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ (FTA – Free Trade Agreement):

  • ವ್ಯಾಪಾರದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗದ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸುಂಕಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

  • ಇದು ‘ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಟ್ಟಿ’ (Negative List) ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಸುಂಕ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.

  • ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತ-ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಎಫ್‌ಟಿಎ.

• ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ (CECA):

  • ಸರಕುಗಳ ಸುಂಕ ಕಡಿತದ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸರಳೀಕರಣ, ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

  • ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತ-ಸಿಂಗಾಪುರ CECA.

• ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ (CEPA):

  • CECA ಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಒಪ್ಪಂದ. ಇದು ಸರಕುಗಳು, ಸೇವೆಗಳು (Services), ಹೂಡಿಕೆ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು (IPR), ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

  • ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತ-ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ CEPA, ಭಾರತ-ಯುಎಇ (UAE) CEPA.

ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಕೋಷ್ಟಕ:

೨. ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು:

• ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ (BIT – Bilateral Investment Treaty): ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ISDS (Investor-State Dispute Settlement) ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ.

• ದ್ವಿಮುಖ ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ (DTAA): ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಒಂದೇ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ: ಭಾರತ-ಮಾರಿಷಸ್, ಭಾರತ-ಸಿಂಗಾಪುರ, ಭಾರತ-ಅಮೆರಿಕ DTAA).

• ತೆರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಒಪ್ಪಂದ (TIEA): ಕಪ್ಪುಹಣ, ಮನಿ ಲಾಂಡರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

೩. ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ಲಕ್ಷಣ	ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು	ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು
ಪಾಲುದಾರರು	ನಿಖರವಾಗಿ ಎರಡು ದೇಶಗಳು / ಸಂಸ್ಥೆಗಳು	ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು
ಮಾತುಕತೆ	ಸರಳ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ	ಸರ್ವಾನುಮತ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ
ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ	ನೇರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾತುಕತೆ ಅಥವಾ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಮಿತಿ	WTO, ICJ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:

• ವಿಯೆನ್ನಾ ಸಮಾವೇಶ, ೧೯೬೯: ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲ ಕಾನೂನು.

• ಅತಿ ವೇಗದ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ: ಭಾರತ-ಯುಎಇ CEPA ಒಪ್ಪಂದವು ಕೇವಲ ೮೮ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದೆ.

• ೧೨೩ ಒಪ್ಪಂದ (123 Agreement): ಅಮೆರಿಕದ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೫೪ ರ ‘ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೩’ ರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತ-ಅಮೆರಿಕ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದ.

• MoU (ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದ): ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಸಹಕಾರದ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದ್ದು, ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸದ ಹೊರತು ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು (Legally binding) ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.