ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಎಂಟು ವಿವಿಧ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ (High Courts) ನೂತನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫ ರಂದು ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದೆ.
ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (CJI) ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ನೀಡಿದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಅವರು, ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧವಾಗಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
೧. ನೂತನವಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ:
| ಕ್ರ.ಸಂ. | ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಹೆಸರು | ಹಿಂದಿನ ಹುದ್ದೆ / ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ನೂತನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೇಮಕವಾದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ |
| ೧ | ನ್ಯಾ. ವಲ್ಲೂರಿ ಕಾಮೇಶ್ವರ ರಾವ್ (Justice Valluri Kameswar Rao) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ಪಾಟ್ನಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (ಬಿಹಾರ) |
| ೨ | ನ್ಯಾ. ರವೀಂದ್ರ ವಿ. ಘೂಗೆ (Justice Ravindra V. Ghuge) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ) |
| ೩ | ನ್ಯಾ. ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅಗ್ರವಾಲ್ (Justice Sanjay Kumar Agrawal) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ |
| ೪ | ನ್ಯಾ. ಮಹೇಶ್ ಚಂದ್ರ ತ್ರಿಪಾಠಿ (Justice Mahesh Chandra Tripathi) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ & ಗೋವಾ) |
| ೫ | ನ್ಯಾ. ಅಶ್ವನಿ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ (Justice Ashwani Kumar Mishra) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ) |
| ೬ | ನ್ಯಾ. ಕೃಷ್ಣ ರಾಮ್ ಮೊಹಪಾತ್ರ (Justice Krushna Ram Mohapatra) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ಹೈಕೋರ್ಟ್ |
| ೭ | ನ್ಯಾ. ಅಲ್ಪೇಶ್ ಯಶವಂತ್ ಕೊಗ್ಜೆ (Justice Alpesh Yeshwant Kogje) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಗುಜರಾತ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ |
| ೮ | ನ್ಯಾ. ಪುಷ್ಪೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಭಾಟಿ (Justice Pushpendra Singh Bhati) | ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ | ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ |
೨. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು: ಸಂವಿಧಾನದ ೨೧೭ನೇ ವಿಧಿ (Article 217):
-
ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ೨೧೭(೧)ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
-
ಸಮಾಲೋಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:
-
ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.
-
ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, CJI ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಆಯಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
-
ಕೊಲಿಜಿಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Collegium System): ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಂಗಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ವರು ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
೩. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇತಿಹಾಸ:
-
ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (Master of Roster): ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಯಪೀಠಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ (Roster Allocation) ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
-
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಭಾರತೀಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೮೬೧ ರ (Indian High Courts Act, 1861) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
-
ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (Common High Court): ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ (ಸಂವಿಧಾನದ ೨೩೧ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ).
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
| ವಿಷಯ / ಪರಿಕಲ್ಪನೆ | ವಿವರಣೆ / ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಹತ್ವ |
| ಸಂವಿಧಾನದ ೨೧೭ನೇ ವಿಧಿ | ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿ, ಅರ್ಹತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ. |
| ಸಂವಿಧಾನದ ೨೨೨ನೇ ವಿಧಿ | ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಒಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಧಿಕಾರ. |
| ಸಂವಿಧಾನದ ೨೩೧ನೇ ವಿಧಿ | ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (Common High Court) ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು. |
| ಭಾರತೀಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೮೬೧ | ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಯ್ದೆ. |
| ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು | ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು ೬೨ ವರ್ಷಗಳು (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ೬೫ ವರ್ಷ). |
