ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳು (Parliamentary Committees on Finance and Tax Reforms): ಹಣಕಾಸು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ (Tax Buoyancy) ಮತ್ತು ನೂತನ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲಿನ ಸಂಸದೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣವು (Parliamentary Control over Public Finance) ವಿತ್ತೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಹಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ (Audit) ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಹಣಕಾಸು ಸಮಿತಿಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತವೆ.

೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು (Standing Committee on Finance) ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರೀಯ ನೇರ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ (CBDT) ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಭೆ ನಡೆಸಿ, ದೇಶದ ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ತೆರಿಗೆದಾರರ ಅನುಸರಣೆ ಹಾಗೂ ತೆರಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು (Direct Tax Buoyancy) ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದೆ.

೧. ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ (DRSC on Finance):

• ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯ ಬಲ: ಈ ಸಮಿತಿಯು ಒಟ್ಟು ೩೧ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ:

  • ೨೧ ಸದಸ್ಯರು: ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

  • ೧೦ ಸದಸ್ಯರು: ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸಭಾಪತಿಗಳಿಂದ (ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ) ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

• ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: ಪುನಾರಚನೆಯಾದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷ.

• ಮಂತ್ರಿಗಳ ನಿರ್ಬಂಧ (Ministerial Exclusion): ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಸಮಿತಿಯ ಹಾಲಿ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರೆ, ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಅವರ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.

• ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ, ಯೋಜನಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ (NITI Aayog) ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಇದು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರಮುಖ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು: ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಸಚಿವಾಲಯಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಅನುದಾನ ಬೇಡಿಕೆಗಳು (Demands for Grants) ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

೨. ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಗಳು (The Three Financial Committees):

ಸಂಸದೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ, ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಗಾವಲು ಇರಿಸಲು ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಣಕಾಸು ಸಮಿತಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ:

(ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಮೂರೂ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸದಸ್ಯರಾಗಲು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ).

೩. ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ (Direct Tax Buoyancy) ಮತ್ತು CBDT:

• ತೆರಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ (Tax Buoyancy) ಅರ್ಥ: ನಾಮಮಾತ್ರದ ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ (Nominal GDP) ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರದ ಅನುಪಾತವನ್ನು ‘ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬಾಯಾನ್ಸಿ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

  $$\text{Tax Buoyancy} = \frac{\% \text{ Growth in Direct Tax Collections}}{\% \text{ Growth in Nominal GDP}}$$

• ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ:

  • ಬಾಯಾನ್ಸಿ ಮೌಲ್ಯವು ೧ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ (> 1), ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಿಂತ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಪ್ರಮಾಣವು ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಇದು ಉತ್ತಮ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ದೃಢ ತೆರಿಗೆ ಅನುಸರಣೆ (Compliance) ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಆದಾಯ ಕ್ರೋಢೀಕರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

• ಭಾರತದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಾಯಾನ್ಸಿ ದರಗಳು:

  • ೨೦೨೨–೨೩: ೧.೨೭

  • ೨೦೨೩–೨೪: ೧.೪೮

  • ೨೦೨೪–೨೫: ೧.೩೯ (ಸತತ ಮೂರನೇ ವರ್ಷವೂ ೧ ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಮಟ್ಟ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ).

• ಬಾಯಾನ್ಸಿ vs ಎಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ (Buoyancy vs Elasticity): ಬಾಯಾನ್ಸಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ತೆರಿಗೆ ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಎಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿಯು (Elasticity) ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.

• ಕೇಂದ್ರೀಯ ನೇರ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮಂಡಳಿ (CBDT): ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು (STT) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

೪. ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೨೫ ಮತ್ತು ನೂತನ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ:

• ಕಾಯ್ದೆಯ ಜಾರಿ: ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೬೧ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಸರಳೀಕೃತ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೨೫ (Income-tax Act, 2025) ಅನ್ನು ೨೦೨೬ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧ ರಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ತೆರಿಗೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು (Litigation) ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

• ₹೧೨.೭೫ ಲಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ರಹಿತ ಮಿತಿ: ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ ೨೦೨೫–೨೬ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ನೂತನ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ (New Tax Regime) ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತೆರಿಗೆ ರಹಿತ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಮಿತಿಯನ್ನು ₹೧೨.೭೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

  • ₹೧೨,೦೦,೦೦೦ ರವರೆಗೆ ಶೂನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ (Nil-tax exemption / rebate)

  • ₹೭೫,೦೦೦ ಮೊತ್ತದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಡಿಡಕ್ಷನ್ (Standard Deduction)

• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತತ್ವ (Article 265): ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ೨೬೫ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, “ಕಾನೂನಿನ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತಿಲ್ಲ” (No tax shall be levied or collected except by authority of law).

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು: