ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು: EU AI Act, ಬ್ಲೆಚ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ, GPAI, OECD ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು US-ಚೀನಾ ಸೂಪರ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಸಂವಾದ

ನವದೆಹಲಿ / ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್: ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತಿರುವ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ನಾವೀನ್ಯತೆ (Innovation) ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ (Regulation) ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ AI ಗವರ್ನೆನ್ಸ್ (ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಡಳಿತ) ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ನೀತಿ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫ ರಂದು, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳು AI ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ AI ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ‘AI ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಚಾನೆಲ್’ (AI Incident Communication Channel) ಹಾಗೂ ‘ಯುಎಸ್-ಚೀನಾ ಸೂಪರ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಡೈಲಾಗ್’ (US-China Super Intelligence Dialogue) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಾಯಕರ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ ಈ ಮಹತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮುಂದಿನ ಸುತ್ತಿನ ವಿನಿಮಯ ಸಭೆಯು ೨೦೨೬ ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.

೧. AI ಗವರ್ನೆನ್ಸ್ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಗತ್ಯವೇನು?

• ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾನವ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ನೀತಿಗಳು, ಮಾನದಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನೇ ‘AI ಗವರ್ನೆನ್ಸ್’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು: ಅಲ್ಗಾರಿದಮಿಕ್ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ (Bias), ಗೌಪ್ಯತೆ ಉಲ್ಲಂಘನೆ (Privacy breach), ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟ, ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ (Misinformation), ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.

• ಪ್ರಮುಖ ನಾಲ್ಕು ಸ್ತಂಭಗಳು: ಡೇಟಾ ಆಡಳಿತ (Data Governance), ಅಲ್ಗಾರಿದಮಿಕ್ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ (Algorithmic Transparency), ನಿಯಂತ್ರಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ (Regulatory Oversight), ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ.

೨. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ (United Nations – UN):

  • ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು (SDGs) ಸಾಧಿಸಲು ಮಾನವ-ಕೇಂದ್ರಿತ AI ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.

  • ಜಾಗತಿಕ AI ನೀತಿಗಳಿಗಾಗಿ ‘UN ಹೈ-ಲೆವೆಲ್ ಅಡ್ವೈಸರಿ ಬಾಡಿ ಆನ್ AI’ (UN High-Level Advisory Body on AI) ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

  • ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ITU) ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ‘AI for Good Global Summit’ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

• OECD AI ನಿಯಮಗಳು (2019):

  • ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (OECD) ಯು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಜಾಗತಿಕ AI ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿವೆ.

  • ಇದು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ದೃಢತೆ (Robustness) ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗೌರವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

  • ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ AI ನೀತಿಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ‘OECD AI ಪಾಲಿಸಿ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ’ (AIPO) ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

• G7 ಹಿರೋಷಿಮಾ AI ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (G7 Hiroshima AI Process – 2023):

  • ಮುಂದುವರಿದ AI ಮತ್ತು ಜನರೇಟಿವ್ AI (Generative AI) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ‘ನಾಯಕರ ಜಂಟಿ ಹೇಳಿಕೆ’ ಮತ್ತು ‘ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ’ಯನ್ನು (International Code of Conduct) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

೩. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು (EU AI Act):

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕೇವಲ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇರಿದ ಮೊದಲ ಒಕ್ಕೂಟ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU).

ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ AI ಕಾಯ್ದೆ (EU AI Act):

ಇದು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಮಗ್ರ ಅಪಾಯ-ಆಧಾರಿತ (Risk-Based) AI ಕಾನೂನಾಗಿದ್ದು, ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು ೪ ಅಪಾಯದ ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ:

1. ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಅಪಾಯ (Unacceptable Risk): ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಅಥವಾ Social Scoring, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಕಣ್ಗಾವಲು).

2. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ (High Risk): ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ AI ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾನವ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ (Human Oversight), ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಡ್ಡಾಯ.

3. ಸೀಮಿತ ಅಪಾಯ (Limited Risk): ಚಾಟ್‌ಬಾಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜನರೇಟಿವ್ AI ಮಾದರಿಗಳು; ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ “ಇದು AI ರಚಿತ” ಎಂದು ತಿಳಿಸುವ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಬಾಧ್ಯತೆ (Transparency obligations).

4. ಕನಿಷ್ಠ ಅಥವಾ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲದ (Minimal/No Risk): ಸ್ಪ್ಯಾಮ್ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು, AI-ಆಧಾರಿತ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌ಗಳು — ಇವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ.

• ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ: ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ EU ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ‘AI Office’ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್ (Council of Europe): EU ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾದ (Legally Binding) ‘AI ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್’ ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ.

೪. ಬಹು-ಪಾಲುದಾರರ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು (GPAI & Bletchley Declaration):

• ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್ ಆನ್ AI (GPAI):

  • ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮತ್ತು ಮಾನವ-ಕೇಂದ್ರಿತ AI ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

  • ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೀತಿ ರಚನೆಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

  • ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು ಇದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ೨೦೨೨–೨೩ ರಲ್ಲಿ GPAI ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು (Council Chair) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಹಿಸಿತ್ತು.

• ಬ್ಲೆಚ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ (Bletchley Declaration – 2023):

  • ೨೦೨೩ ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ‘AI ಸುರಕ್ಷತಾ ಶೃಂಗಸಭೆ’ಯಲ್ಲಿ (AI Safety Summit – Bletchley Park) ಇದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು.

  • ಮಹತ್ವ: AI ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದ.

  • ಗಮನದ ಕ್ಷೇತ್ರ: ‘ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ AI’ (Frontier AI – ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಾದರಿಗಳು) ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಪಾಯಗಳು (Systemic Risks).

  • ಭಾರತ, ಅಮೆರಿಕ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೨೮ ದೇಶಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ.

• ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್ ಆನ್ AI (PAI): ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (Google, Microsoft ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಸೇರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ವೇದಿಕೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):