ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳ ವಿಧಗಳು: ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಪರಮಾಣು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧

ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳು, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು (Energy Basket) ಆಧರಿಸಿದೆ. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಬೇಸ್‌ಲೋಡ್ (Baseload) ವಿದ್ಯುತ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸ್ವಂತ ಬಳಕೆಯ ‘ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು’ (Captive Power Plants) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ, ಎಲ್ ನಿನೊ-ಸಂಬಂಧಿತ ತೀವ್ರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕೊರತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯವು ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫ ರಂದು ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೦೩ ರ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧(೧) ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ, ಕನಿಷ್ಠ ೫೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (MW) ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಆಧಾರಿತ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧ ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ ರವರೆಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತೆ (Maximise Generation) ಕಡ್ಡಾಯ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಾವರಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ (CEA) ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ (Power Exchanges) ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು (Conventional Thermal Power Plants):

ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿರುವ ಥರ್ಮಲ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ನಿರಂತರ ‘ಬೇಸ್‌ಲೋಡ್ ವಿದ್ಯುತ್’ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಧನವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಉಗಿ (Steam) ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ಆ ಉಗಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಟರ್ಬೈನ್ ಮತ್ತು ಜನರೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಾವರಗಳು (Coal-Based Plants):

  • ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

  • ಇವುಗಳು ದೇಶೀಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಆಮದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.

  • ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಗ್ಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇತ್ತೀಚಿನ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸೂಪರ್‌ಕ್ರಿಟಿಕಲ್’ ಮತ್ತು ‘ಅಲ್ಟ್ರಾ-ಸೂಪರ್‌ಕ್ರಿಟಿಕಲ್’ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

  • ಫ್ಲೈ ಆಶ್ (Fly Ash): ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದಹನದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಸಿಮೆಂಟ್, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದರ ೧೦೦% ಮರುಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

  • NTPC ಲಿಮಿಟೆಡ್: ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪನಿ.

• ಅನಿಲ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಾವರಗಳು (Gas-Based Plants): ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಫ್ತಾ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ‘ಕಂಬೈನ್ಡ್ ಸೈಕಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಟರ್ಬೈನ್’ (CCGT) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಶಾಖದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

• ಡೀಸೆಲ್ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಾವರಗಳು: ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವೆಚ್ಚದ ಕಾರಣ ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಗರಿಷ್ಠ ಬೇಡಿಕೆಯ (Peak load) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕಪ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

೨. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು (Hydroelectric Power Plants):

ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಚಲನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚ್ಛನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು (Kinetic & Potential Energy) ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಮೂಲ. ಗ್ರಿಡ್ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ (Grid Balancing) ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ.

• ರನ್-ಆಫ್-ರಿವರ್ ಯೋಜನೆಗಳು (Run-of-River): ನೀರಿನ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ, ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವಿನಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ನದಿಯ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

• ಸಂಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಯೋಜನೆಗಳು (Storage-Based / Reservoir Projects): ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭಾಕ್ರಾ ನಂಗಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು).

• ಪಂಪ್ಡ್-ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಯೋಜನೆಗಳು (Pumped-Storage Projects – PSP): ಬೃಹತ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Off-peak) ನೀರನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಮೇಲಿನ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಗರಿಷ್ಠ ಬೇಡಿಕೆಯ (Peak hours) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹರಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• NHPC ಲಿಮಿಟೆಡ್: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮ (PSU).

೩. ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು (Nuclear Power Plants):

ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯೇತರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಶುದ್ಧ ಬೇಸ್‌ಲೋಡ್ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

• ಇಂಧನ ಮೂಲ: ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯುರೇನಿಯಂ (Uranium) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇಂಧನ. ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತವು ಥೋರಿಯಂ (Thorium) ಆಧಾರಿತ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು (Three-Stage Nuclear Programme) ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ.

• PHWR ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿದ ಭಾರಜಲ ರಿಯಾಕ್ಟರ್): ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಾಧಾರ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯುರೇನಿಯಂ ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರಜಲವನ್ನು ($D_2O$) ಮಾಡರೇಟರ್ ಹಾಗೂ ಕೂಲೆಂಟ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ.

• ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು:

  • DAE (ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆ): ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ನೇರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ಪರಮೋಚ್ಚ ಇಲಾಖೆ.

  • NPCIL (ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್): ವಾಣಿಜ್ಯ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

  • AERB (ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ): ಪರಮಾಣು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ.

• ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯನಿರತ ತಾಣಗಳು: ತಾರಾಪುರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ – ಮೊದಲ ಸ್ಥಾವರ), ರಾವತ್‌ಭಾಟಾ (ರಾಜಸ್ಥಾನ), ಕಾಕ್ರಪಾರ್ (ಗುಜರಾತ್), ಕಲ್ಪಾಕಂ (ತಮಿಳುನಾಡು), ಕೈಗಾ (ಕರ್ನಾಟಕ), ಮತ್ತು ಕೂಡಂಕುಳಂ (ತಮಿಳುನಾಡು – VVER ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು).

೪. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳು (Renewable Energy):

ಕೇಂದ್ರ ನೂತನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯವು (MNRE) ಇದರ ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯವಾಗಿದೆ.

• ಸೌರಶಕ್ತಿ (Solar Power): ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ (Photovoltaic – PV) ಕೋಶಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ (ರೂಫ್‌ಟಾಪ್, ತೇಲುವ ಸೌರ ಫಲಕಗಳು, ಬೃಹತ್ ಸೋಲಾರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು). ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ಸೌರಶಕ್ತಿ (CSP) ಕನ್ನಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶಾಖ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಉಗಿ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

• ಪವನ ಶಕ್ತಿ (Wind Power): ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಬಯಲು ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಂತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ. ತಮಿಳುನಾಡು, ಗುಜರಾತ್, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು. ಕಡಲಾಚೆಯ ಪವನ ಶಕ್ತಿ (Offshore Wind) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಅನ್ವೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

• ಬಯೋಮಾಸ್ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಇಂಧನ (Waste-to-Energy): ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕಬ್ಬಿನ ಸಿಪ್ಪೆ (ಬ್ಯಾಗಾಸೆ) ಮತ್ತು ನಗರ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ.

• ಸಣ್ಣ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (Small Hydro Power): ೨೫ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಿಂತ (25 MW) ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು.

೫. ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧:

• ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ (CPP) ಎಂದರೇನು?

  • ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ಬಳಕೆಗೆ (Self-consumption) ನಿರಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಖಾಸಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ.

  • ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಸಿಮೆಂಟ್ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ಗ್ರಿಡ್ ಅವಲಂಬನೆ ತಪ್ಪಿಸಲು ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.

• ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆ ೨೦೦೩ ರ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧ (Section 11, Electricity Act 2003):

  • ಇದು ಅಸಾಧಾರಣ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ, ಗ್ರಿಡ್ ಭದ್ರತೆ, ತೀವ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆ) ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪನಿಗೆ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ನೇರ ಆದೇಶ ನೀಡಲು ಕೇಂದ್ರ/ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

• ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CEA): ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ದೇಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

• ವಿದ್ಯುತ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು (Power Exchanges – ಉದಾ: IEX, PXIL): ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ದೇಶದ ಸ್ಪಾಟ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಈ ವೇದಿಕೆಗಳು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):