ಭಾರತದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Creative Economy): AVGC-XR ಕ್ರಾಂತಿ, IICT ಮುಂಬೈ, ಆರೆಂಜ್ ಎಕಾನಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೃದುಶಕ್ತಿಯ ಸಮಗ್ರ ಪರೀಕ್ಷಾ ನೋಟ್ಸ್

ನವದೆಹಲಿ / ಮುಂಬೈ: ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು (Intellectual Property) ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ‘ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ’ (Creative Economy) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೂತನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಎಂಜಿನ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ‘ಆರೆಂಜ್ ಎಕಾನಮಿ’ (Orange Economy) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಅನಿಮೇಷನ್, ವಿಷುಯಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್, ಗೇಮಿಂಗ್, ವಿಸ್ತೃತ ವಾಸ್ತವತೆ (AVGC-XR) ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಷನ್‌ವರೆಗಿನ ವಲಯಗಳು ಭಾರತದ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ, ಜಾಗತಿಕ ರಫ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೃದುಶಕ್ತಿಗೆ (Soft Power) ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

೧. ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು (Core Sectors):

• ಆಡಿಯೋ-ವಿಶುವಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರ (Audio-Visual): ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಕಿರುತೆರೆ, ಒಟಿಟಿ (OTT) ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದದಿಂದ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಕಾರದವರೆಗಿನ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮ.

• AVGC-XR ವಲಯ: Animation, Visual Effects, Gaming, Comics, and Extended Reality.

  • ಅನ್ವಯಗಳು: ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಇಮ್ಮರ್ಸಿವ್ ಗೇಮಿಂಗ್, ತರಬೇತಿ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ ಮನರಂಜನೆ.

  • ಇ-ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ (Esports): ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗೇಮಿಂಗ್ ವಲಯವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ.

• ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆ, ಕರಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ: ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು (Handicrafts), ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ-ಸಂಗೀತ, ರಂಗಭೂಮಿ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು.

• ಪ್ರಕಾಶನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ (Publishing): ಬಹುಭಾಷಾ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ.

• ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು (Design & Advertising): ಫ್ಯಾಷನ್ ಡಿಸೈನ್, ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಡಿಸೈನ್, ಉತ್ಪನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್.

೨. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲು:

• ಜಿಡಿಪಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ: ಭಾರತದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗಾತ್ರವು ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸುಮಾರು ೨.೫% ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ೮% ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸಿದೆ.

• ರಫ್ತು ಗಳಿಕೆ (Exports): ೨೦೧೯ ರ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಒಟ್ಟು ರಫ್ತು ಸುಮಾರು ೧೨೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ತಲುಪಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸೇವೆಗಳ (Creative Services) ಪಾಲು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆಗಿದೆ.

• ಡಿಸೈನ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ: ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸರಕು ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ವಲಯವೊಂದೇ (Design Sector) ೮೭.೫% ಸಿಂಹಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ.

• ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಭಾರತದ ಅನಿಮೇಷನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ೨೦೩೨ ರ ವೇಳೆಗೆ ೨೪.೪೮ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಗೇಮಿಂಗ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ೨೦೨೯ ರ ವೇಳೆಗೆ ೯.೨ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

೩. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ AVGC ಕಾರ್ಯಪಡೆ (2022): ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯವು (I&B) ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಇದು ‘ಕ್ರಿಯೇಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (Create in India) ಅಭಿಯಾನ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ AVGC-XR ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.

• IICT ಮುಂಬೈ (Indian Institute of Creative Technology):

  • AVGC-XR ವಲಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ (National Centre of Excellence) ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ₹೪೦೦ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಬಜೆಟ್ ೨೦೨೬-೨೭ ರ ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಣೆ: IICT ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ದೇಶದ ೧೫,೦೦೦ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೫೦೦ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ‘AVGC ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಟರ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳನ್ನು’ (AVGC Content Creator Labs) ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ.

• WAVES (World Audio Visual & Entertainment Summit): ಜಾಗತಿಕ ಕಂಟೆಂಟ್ ಹಬ್ ರೂಪಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಶೃಂಗ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ WaveX ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ WAVES Bazaar ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಯುನೆಸ್ಕೋ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಸಿಟೀಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (UCCN): ಭಾರತದ ಜೈಪುರ (ಕರಕುಶಲ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಲೆ), ವಾರಣಾಸಿ (ಸಂಗೀತ), ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರ (ಕರಕುಶಲ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಲೆ) ನಗರಗಳು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಸಿಟೀಸ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.

• ಇತರ ಬೆಂಬಲಗಳು: ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ‘ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಎಕಾನಮಿ ಫಂಡ್’ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ (National Creators Award) ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

೪. ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ (Recent Context – September/October 2026):

• FICCI FRAMES 2026 ಒಪ್ಪಂದಗಳು:

  ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಫ್‌ಐಸಿಸಿಐ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ ೨೦೨೬ (FICCI FRAMES 2026) ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ ರಂದು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ (IICT) ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ೫ ಮಹತ್ವದ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ (5 MoUs) ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.

• ಇವು ಕೈಗಾರಿಕೆ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಹಯೋಗ, ನೂತನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ನೈಪುಣ್ಯ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು AVGC-XR ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):