ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ತುರ್ತು ಆದೇಶ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧ ರಿಂದ): ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧, ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ

ನವದೆಹಲಿ: ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯವು ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫ ರಂದು ಮಹತ್ವದ ತುರ್ತು ನಿರ್ದೇಶನ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಆಧಾರಿತ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು (Captive Power Plants – CPPs) ಮುಂಬರುವ ೨೦೨೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧ ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ ರವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.

ಕನಿಷ್ಠ ೫೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (50 MW) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಈ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯವಾಗಲಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೦೩ ರ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತುರ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ/ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

೧. ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು (CPPs) ಮತ್ತು ಈ ಆದೇಶದ ಸ್ವರೂಪ:

• ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಿಡ್ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬನೆಯಾಗದೆ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸ್ವಂತ ಬಳಕೆಗಾಗಿ (Self-use) ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಖಾಸಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳೇ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು.

• ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆದಾರರು: ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು (Aluminium smelters), ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು (Steelmakers), ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು (Oil refineries) ಮತ್ತು ಇತರ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಹಕರು.

• ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರಾಟ: ಈ ಸ್ಥಾವರಗಳು ತಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಬಳಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ದೇಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ (Power Exchanges) ಮೂಲಕ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ (CEA) ವರದಿ: ಆದೇಶಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಾವರವು ತನ್ನ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸ್ವಂತ ಬಳಕೆ, ಮಾರಾಟವಾದ ವಿದ್ಯುತ್, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದಾಸ್ತಾನಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೇಂದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ (Central Electricity Authority) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

೨. ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಯ್ದೆ, ೨೦೦೩ ರ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೧ (Section 11, Electricity Act):

• ತುರ್ತು ಅಧಿಕಾರ: ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (Extraordinary situations – ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ಗ್ರಿಡ್ ಭದ್ರತೆ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆ) ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಇದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

• ಉದ್ದೇಶ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು (Grid Stability) ಕಾಪಾಡುವುದು.

೩. ಬೇಡಿಕೆಯ ಪ್ರೇರಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದಾಸ್ತಾನಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ:

1. ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ: ಮುಂಬರುವ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಏರಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಪಂಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ ನಿನೊ (El Niño) ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನ ಉಂಟಾಗಿರುವುದು ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.

2. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕೊರತೆ (Critical Coal Stocks): ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯ ರ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಆಧಾರಿತ ಥರ್ಮಲ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦% ಸ್ಥಾವರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ (Critically Low) ಇಂಧನ ದಾಸ್ತಾನನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಕೆಲವು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂರು ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.

3. ೫% ಆಮದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮಿಶ್ರಣ (Coal Blending): ಇಂಧನ ಕೊರತೆ ನೀಗಿಸಲು ದೇಶೀಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ೫% ರಷ್ಟು ಆಮದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು (Imported Coal) ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):