ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಾಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು (Tropical Cyclones) ತೀವ್ರ ಗಾಳಿ, ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಅಲೆಗಳ (Storm Surges) ಮೂಲಕ ಭಾರೀ ವಿನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಜೀವ-ಹಾನಿ ತಡೆಯಲು ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಖರ ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯು (IMD) ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ವಲಯದ ಸೈಕ್ಲೋನ್ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದೆ.
ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನ: ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನವು ಕನಿಷ್ಠ 26.5°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬೇಕು (ಕನಿಷ್ಠ 50 ಮೀಟರ್ ಆಳದವರೆಗೆ).
ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ವಿಂಡ್ ಶಿಯರ್: ವಾತಾವರಣದ ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಆರ್ದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಲಂಬವಾದ ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ವ್ಯತ್ಯಾಸ (Low vertical wind shear).
ಕೋರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲ (Coriolis force): ಚಂಡಮಾರುತದ ತಿರುಗುವಿಕೆಗೆ (Rotation) ಕೋರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ (Equator) ತೀರಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ಲೋನ್ಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ (IMD ಮಾಪನ):
ಐಎಂಡಿಯು 3 ನಿಮಿಷಗಳ ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ನಿರಂತರ ಗಾಳಿಯ ವೇಗವನ್ನು (Sustained wind speed) ಆಧರಿಸಿ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ:
ವರ್ಗೀಕರಣ
ಗಾಳಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ವೇಗ (km/h)
ಗಾಳಿಯ ವೇಗ (Knots)
ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತ (Depression)
31 – 49 km/h
17 – 27 knots
ತೀವ್ರ ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತ (Deep Depression)
50 – 61 km/h
28 – 33 knots
ಚಂಡಮಾರುತ (Cyclonic Storm)
62 – 88 km/h
34 – 47 knots
ತೀವ್ರ ಚಂಡಮಾರುತ (Severe Cyclonic Storm)
89 – 117 km/h
48 – 63 knots
ಅತಿ ತೀವ್ರ ಚಂಡಮಾರುತ (Very Severe Cyclonic Storm)
118 – 166 km/h
64 – 89 knots
ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಚಂಡಮಾರುತ (Extremely Severe Cyclonic Storm)
167 – 221 km/h
90 – 119 knots
ಸೂಪರ್ ಸೈಕ್ಲೋನ್ (Super Cyclonic Storm)
222 km/h ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು
120 knots ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು
ಐಎಂಡಿಯ 4-ಹಂತದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:
ಪ್ರಿ-ಸೈಕ್ಲೋನ್ ವಾಚ್ (Pre-Cyclone Watch): ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು 72 ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹವಾಮಾನ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರು ನೀಡುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ.
ಸೈಕ್ಲೋನ್ ಅಲರ್ಟ್ (Cyclone Alert): ತೀರಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ 48 ಗಂಟೆ ಮುನ್ನ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ನೀಡುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ.
ಸೈಕ್ಲೋನ್ ವಾರ್ನಿಂಗ್ (Cyclone Warning): ಲ್ಯಾಂಡ್ಫಾಲ್ ಆಗುವ ಕನಿಷ್ಠ 24 ಗಂಟೆ ಮುನ್ನ ನಿಖರ ಸ್ಥಳ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬಿರುಗಾಳಿಯ ತೀವ್ರತೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟಣೆ.
ಪೋಸ್ಟ್-ಲ್ಯಾಂಡ್ಫಾಲ್ ಔಟ್ಲುಕ್ (Post-Landfall Outlook): ಕರಾವಳಿ ದಾಟುವ 12 ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಳನಾಡಿನ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.
ಬಣ್ಣ ಆಧಾರಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು (Colour-Coded Alerts):
ಹಸಿರು (Green): ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾತಾವರಣ.
ಹಳದಿ (Yellow): ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರಿ (Be Aware); ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ.
ಕಿತ್ತಳೆ (Orange): ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿರಿ (Be Prepared); ಸಂಚಾರ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಹಾಗೂ ಹಾನಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆ.
ಕೆಂಪು (Red): ತಕ್ಷಣ ಕ್ರಮಕೈಗೊಳ್ಳಿ (Take Action); ಭೀಕರ ಹವಾಮಾನ, ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ.
ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿ:
ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ (ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ) ವಲಯದ ಸೈಕ್ಲೋನ್ಗಳಿಗೆ WMO/ESCAP ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸಮಿತಿ (PTC) ಹೆಸರಿಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಇರಾನ್, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಒಮನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಕತಾರ್, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಯುಎಇ ಮತ್ತು ಯೆಮೆನ್ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 13 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿವೆ.
2020ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 169 ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.
ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಕನಿಷ್ಠ 62 km/h ತಲುಪಿ, ಸಿಸ್ಟಮ್ ‘ಸೈಕ್ಲೋನಿಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್’ ಆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಸನ್ನಿವೇಶದಂತೆ, ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಮುಂದಿನ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ‘ಅರ್ನಬ್’ (Arnab) ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:
ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯು (IMD) ವಿಶ್ವ ಹವಾಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WMO) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಶೇಷ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರ (RSMC) ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಂಡಮಾರುತದ ತಿರುಗುವಿಕೆಗೆ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುವ ‘ಕೋರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲ’ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸಮಭಾಜಕ ರೇಖೆಯ ಸಮೀಪ ಸೈಕ್ಲೋನ್ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 62 km/h ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಚಂಡಮಾರುತಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಡಿಪ್ರೆಶನ್ ಅಥವಾ ಡೀಪ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವುದಿಲ್ಲ).
