ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (UCC) ಸಮಿತಿಗೆ ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್. ಸಿ. ಚವಾಣ್ ರಾಜೀನಾಮೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ೪೪ನೇ ವಿಧಿ, ಸಮಿತಿ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವದ ಸಮಗ್ರ ಪರೀಕ್ಷಾ ನೋಟ್ಸ್

ಮುಂಬೈ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (Uniform Civil Code – UCC) ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಸಂಬಂಧ ಕರಡು ಚೌಕಟ್ಟು ರೂಪಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ೭ ಸದಸ್ಯರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಭುಗಿಲೆದ್ದಿವೆ.

ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಬಾಂಬೆ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್. ಸಿ. ಚವಾಣ್ (Former Justice R. C. Chavan) ಅವರು ೨೦೨೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯ ರಂದು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ, ಹೊರ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಹಾಗೂ ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿರುವುದನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಅವರು ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

೧. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಯುಸಿಸಿ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ:

• ಸಮಿತಿ ರಚನೆ: ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ತರಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೬ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ೭ ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.

• ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಜನಾ ಪ್ರಕಾಶ್ ದೇಸಾಯಿ (Retired Justice Ranjana Desai).

  (ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಜನಾ ದೇಸಾಯಿ ಅವರೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಐತಿಹಾಸಿಕ UCC ಕರಡು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದರು).

• ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯಾದೇಶ (Mandate): ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮದುವೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ, ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ, ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ದತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪದ ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮಗ್ರ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು.

• ಶಾಸಕಾಂಗ ಗುರಿ: ಸಮಿತಿಯ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮುಂಬರುವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಧಾನಮಂಡಲದ ಚಳಿಗಾಲದ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಯುಸಿಸಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು (UCC Bill) ಮಂಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಯೋಜಿಸಿದೆ.

೨. ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತಲಾದ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು:

• ಸಭೆಗಳ ನಡಾವಳಿ ಕೊರತೆ: ಸಮಿತಿಯ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡು ನಡಾವಳಿಗಳ ದೃಢೀಕರಣ (Confirmation of Minutes), ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಚವಾಣ್ ಆಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

• ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯತೆ: ತಡವಾದ ವಿವಾಹಗಳು (Late Marriages), ಬಂಜೆತನ (Infertility), ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ಸದಸ್ಯರು ನೀಡಿದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸದೆಯೇ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗಿದೆ.

• ಹೊರ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಕೇಡರ್‌ನವರಲ್ಲದ, ಹೊರ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಸಮಿತಿಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೩. ಸಂವಿಧಾನದ ೪೪ನೇ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (UCC):

• ಸಂವಿಧಾನದ ಸ್ಥಾನ: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ IV ರ (Part IV) ರಾಜ್ಯ ನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ (DPSP – Directive Principles of State Policy) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೪೪ನೇ ವಿಧಿಯು (Article 44) ಯುಸಿಸಿ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

• ೪೪ನೇ ವಿಧಿಯ ವಾಕ್ಯ: “ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಏಕರೂಪದ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸತಕ್ಕದ್ದು” (The State shall endeavour to secure for the citizens a Uniform Civil Code throughout the territory of India).

• ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾರಿ ಅಸಾಧ್ಯ: DPSP ಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ೪೪ನೇ ವಿಧಿಯು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಹಕ್ಕಲ್ಲ (Non-justiciable/Non-enforceable in courts). ಆದರೆ, ದೇಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಇವು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ.

• ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಇದು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನುಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆಯಡಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಏಕರೂಪವಾಗಿವೆ). ಇದು ಕೇವಲ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ:

  1. ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ನೋಂದಣಿ (Marriage)

  2. ವಿಚ್ಛೇದನ (Divorce)

  3. ಜೀವನಾಂಶ (Maintenance)

  4. ಆಸ್ತಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಹಕ್ಕು (Inheritance & Succession)

  5. ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ (Adoption)

೪. ಭಾರತದಲ್ಲಿ UCC ಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ:

• ಗೋವಾ (ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್): ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ‘ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್, ೧೮೬೭’ ಅನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಗೋವಾ, ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.

• ಉತ್ತರಾಖಂಡ: ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು (UCC Act, 2024) ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಂಕಿತ ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯ ಉತ್ತರಾಖಂಡ. (ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಜನಾ ದೇಸಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು).

• ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಯುಸಿಸಿ ಜಾರಿಗಾಗಿ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):