ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (UCC): ೪೪ನೇ ವಿಧಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸಮಿತಿ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ರಾಜನೀತಿ ನೋಟ್ಸ್

ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ (Uniform Civil Code – UCC) ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದ್ದ ಯುಸಿಸಿ ಕರಡು ಸಮಿತಿಗೆ ಬಾಂಬೆ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್. ಸಿ. ಚವಾಣ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ನಂತರ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ, ಕೆಎಎಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ರಾಜನೀತಿ (Indian Polity) ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

೧. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು: ೪೪ನೇ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಡಿಪಿಎಸ್‌ಪಿ (Article 44 & DPSP):

• ಸಂವಿಧಾನದ ಸ್ಥಾನ: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ IV (Part IV) – ರಾಜ್ಯ ನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು (DPSP – Directive Principles of State Policy).

• ೪೪ನೇ ವಿಧಿ (Article 44): “ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಏಕರೂಪದ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸತಕ್ಕದ್ದು” (The State shall endeavour to secure for the citizens a Uniform Civil Code throughout the territory of India).

• ಸ್ವರೂಪ (Legal Nature):

  • ೩೭ನೇ ವಿಧಿಯ ಅನ್ವಯ (Article 37): ಡಿಪಿಎಸ್‌ಪಿಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ (Non-justiciable / Non-enforceable by courts). ಅಂದರೆ, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಯುಸಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತರದಿದ್ದರೆ ನಾಗರಿಕರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ರಿಟ್ ಅಥವಾ ಆದೇಶ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

  • ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂವಿಧಾನವೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಇವು “ದೇಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾದವುಗಳು” (Fundamental in the governance of the country) ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಈ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.

• ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Scope): ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನುಗಳು (ಉದಾ: ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆ, BNSS) ಈಗಾಗಲೇ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಸಿಸಿ ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ (Personal Laws) ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ:

  1. ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ನೋಂದಣಿ (Marriage)

  2. ವಿಚ್ಛೇದನ (Divorce)

  3. ಜೀವನಾಂಶ (Maintenance)

  4. ಆಸ್ತಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಹಕ್ಕು (Inheritance & Succession)

  5. ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ (Adoption).

೨. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಯುಸಿಸಿ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು (೨೦೨೬):

• ರಚನೆ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ತರಲು ಕರಡು ಚೌಕಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೬ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ೭ ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.

• ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಜನಾ ಪ್ರಕಾಶ್ ದೇಸಾಯಿ (Retired Justice Ranjana Desai).

• ಮಾಜಿ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಆರ್. ಸಿ. ಚವಾಣ್ ರಾಜೀನಾಮೆ (೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬):

  • ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್. ಸಿ. ಚವಾಣ್ ಅವರು ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.

  • ಎತ್ತಲಾದ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು: ಸಮಿತಿಯ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯದಿರುವುದು, ತಡವಾದ ವಿವಾಹಗಳು, ಬಂಜೆತನ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ವಿವಾಹಗಳ ಕುರಿತು ಸದಸ್ಯರು ನೀಡಿದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಹಾಗೂ ಹೊರ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ.

೩. ಭಾರತದಲ್ಲಿ UCC ಸ್ಥಿತಿಗತಿ: ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಾದರಿಗಳು:

• ಗೋವಾ – ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಿವಿಲ್ ಕೋಡ್ (Portuguese Civil Code, 1867):

  • ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯ.

  • ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾ ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಾಗಲೂ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು.

• ಉತ್ತರಾಖಂಡ – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಮೊದಲ ಯುಸಿಸಿ ರಾಜ್ಯ (UCC Act, 2024):

  • ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಂಕಿತ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯ.

  • ಈ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು ಕೂಡ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಜನಾ ಪ್ರಕಾಶ್ ದೇಸಾಯಿ ಸಮಿತಿ.

  • ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು: ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ ನಿಷೇಧ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ನಿಯಮಗಳು, ಹೆಣ್ಣು-ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ಲಿವ್-ಇನ್ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ನೋಂದಣಿ (ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ – ST ಗಳಿಗೆ ಇದರಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ).

• ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಶಾಸನ ರಚನೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.

೪. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳು (Landmark Judicial Pronouncements):

1. ಶಾ ಬಾನೊ ಬೇಗಂ ಕೇಸ್ (Shah Bano Begum Case, 1985):

   • ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಗೆ ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೫ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನದ ೪೪ನೇ ವಿಧಿಯು ಜೀವಂತವಾಗುಳಿಯಲು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮುಂದಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

2. ಸರಳಾ ಮುದ್ಗಲ್ ಕೇಸ್ (Sarla Mudgal Case, 1995):

   • ಮೊದಲ ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ, ಎರಡನೇ ವಿವಾಹವಾಗಲು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಿಂಧು ಮತ್ತು ದ್ವಿಪತ್ನಿತ್ವ (Bigamy) ಅಪರಾಧ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡುತ್ತಾ, ಯುಸಿಸಿ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು.

3. ಶಾಯರಾ ಬಾನೊ ಕೇಸ್ (Shayara Bano Case, 2017):

   • ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ (Talaq-e-biddat) ಪದ್ಧತಿಯು ಸಂವಿಧಾನದ ೧೪ನೇ ವಿಧಿ (ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು) ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು (Quick Revision Matrix):