ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರು ರೋಗ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳು: ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ H5N1 ಹಕ್ಕಿಜ್ವರ ದೃಢಪಟ್ಟ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ!

ನವದೆಹಲಿ / ಬೆಂಗಳೂರು:

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ರೈತರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಭದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜಾನುವಾರು ರೋಗ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿ, ಲಸಿಕಾಕರಣ, ನಿಗಾ (Surveillance), ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Recent Context):

ನವೆಂಬರ್ ೧೩, ೨೦೨೬ ರಂದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಡಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಕುರಿಂಜಿಪಾಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು) ಕಟ್ಟಿಯಂಕುಪ್ಪಂ ಗ್ರಾಮದ ಕೋಳಿ ಫಾರ್ಮ್ ಒಂದರಲ್ಲಿ H5N1 (ಹಕ್ಕಿಜ್ವರ – Avian Influenza) ವೈರಸ್ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೋಪಾಲ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉನ್ನತ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ (NIHSAD) ಈ ಸೋಂಕನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ೨೦೨೧ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ವಯ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತಂಡಗಳನ್ನು (RRTs) ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸೋಂಕು ಪೀಡಿತ ಕೇಂದ್ರದ ೧ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆ (Culling), ಆಳವಾದ ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಹೊಸ ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ (Restocking) ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಗಿದೆ.

೧. ರೋಗ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು (Institutional Framework):

• ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ (DAHD): ಕೇಂದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಈ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

• ರಾಜ್ಯ ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ಇಲಾಖೆಗಳು: ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

• NIHSAD, ಭೋಪಾಲ್: ಹಕ್ಕಿಜ್ವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಇರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಫರಲ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿದೆ.

• ICAR ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ (ICAR) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

೨. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನುವಾರು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (NADCP):

೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯು ಶೇ. ೧೦೦ ರಷ್ಟು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನಿತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೩೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಲುಬಾಯಿ ರೋಗ (FMD) ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸೆಲ್ಲೋಸಿಸ್ (Brucellosis) ರೋಗಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.

• ಕಾಲುಬಾಯಿ ರೋಗ (FMD) ಲಸಿಕಾಕರಣ: ೫೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ (೫೦ ಕೋಟಿ) ಹೆಚ್ಚು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.

• ಬ್ರೂಸೆಲ್ಲೋಸಿಸ್ ಲಸಿಕಾಕರಣ: ೩೬ ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಣ್ಣು ಕರುಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ನೀಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.

• ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ (Traceability): ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಿವಿ ಓಲೆಗಳ (Ear tags) ಮೂಲಕ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

೩. ಹಕ್ಕಿಜ್ವರ (Avian Influenza) ನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ರಮಗಳು:

ಭಾರತದ ‘ಹಕ್ಕಿಜ್ವರ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (ಪರಿಷ್ಕೃತ ೨೦೨೧)’ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಹಕ್ಕಿಜ್ವರಕ್ಕೆ (HPAI) ‘ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ನಾಶಪಡಿಸಿ’ (Detect and Cull) ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

• ಕ್ಷಿಪ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಂಗ್ ವಲಯ (Culling Zone): ಕ್ಷಿಪ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತಂಡಗಳನ್ನು (RRTs) ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಸೋಂಕು ದೃಢಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರ ಫಾರ್ಮ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ೧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ವಿಲೇವಾರಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ: ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಆಳವಾದ ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕವಾಗಿ VIRKON-S ನಂತಹ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಮರು-ಸಾಕಾಣಿಕೆ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ: ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೋಳಿ ಮರು-ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು (Restocking) ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಕೋಳಿ, ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮೇವುಗಳಿಗೆ ರೈತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಕೇಂದ್ರ (DAHD) ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ೫೦:೫೦ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನುದಾನ ನೀಡುತ್ತವೆ.

೪. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು:

• ಪಿಪಿಆರ್ (PPR) ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ Peste des Petits Ruminants ರೋಗವನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕ ಲಸಿಕಾಕರಣದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.

• ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ವೈನ್ ಫೀವರ್ (CSF) ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಹಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜ್ವರವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಲಸಿಕಾಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರಾಣಿ ಆರೋಗ್ಯ ರೋಗ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ (AHDSS): ರಾಜ್ಯ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಘಟಕಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳ ಏಕಾಏಕಿ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನೈಜ-ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real-time) ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಇರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

• ASCAD ಯೋಜನೆ: ರೋಗನಿರ್ಣಯ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಲಸಿಕಾಕರಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ.

೫. ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ‘ಒನ್ ಹೆಲ್ತ್’ (One Health) ವಿಧಾನ:

ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹರಡುವ ಝೂನೋಟಿಕ್ (Zoonotic) ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ‘ಒನ್ ಹೆಲ್ತ್’ (One Health) ವಿಧಾನವು ಮಾನವ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಆರೋಗ್ಯದ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಪಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (UPSC / KPSC Prelims Takeaways):

1. ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ (DAHD): ಪ್ರಾಣಿ ಆರೋಗ್ಯ ನೀತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ.

2. NIHSAD, ಭೋಪಾಲ್: ಹಕ್ಕಿಜ್ವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅತಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಫರಲ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ.

3. NADCP ಯೋಜನೆ (೨೦೧೯): ಶೇ. ೧೦೦ ಕೇಂದ್ರ ಅನುದಾನಿತ ಯೋಜನೆ; ೨೦೩೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಲುಬಾಯಿ ರೋಗ (FMD) ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸೆಲ್ಲೋಸಿಸ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಗುರಿ.

4. ಹಕ್ಕಿಜ್ವರ (HPAI) ನಿಯಂತ್ರಣ: ೨೦೨೧ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ವಯ ‘ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ನಾಶಪಡಿಸಿ’ (Detect and Cull) ನೀತಿ; ೧ ಕಿ.ಮೀ. ಕಲ್ಲಿಂಗ್ ವಲಯ ಮತ್ತು ೩ ತಿಂಗಳ ಮರು-ಸಾಕಾಣಿಕೆ ನಿಷೇಧ.

5. ಪರಿಹಾರ ಹಂಚಿಕೆ: ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಕೋಳಿ, ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮೇವಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ೫೦:೫೦ ಅನುದಾನ ಹಂಚಿಕೆ.