ಪುಣೆ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಯು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ‘ಕಡಿಮೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ವಲಯ’ (Low Emission Zone – LEZ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯವಿರುವ ಶಿವಾಜಿನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪೇಟೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕಡಿಮೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ವಲಯ (LEZ) ಎಂದರೇನು?
ಇದು ನಗರದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಹಳೆಯ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ಪುಣೆ LEZ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:
-
ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಈ ವಲಯವು ನಗರದ ಸುಮಾರು ಶೇ. 7 ರಿಂದ 10 ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ಸುಮಾರು 14.5 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ) ಒಳಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.
-
ಗುರಿ ವಾಹನಗಳು: ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರತ್ ಸ್ಟೇಜ್-III (BS-III) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯ (ಅಂದರೆ 2011 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನೋಂದಾಯಿತ) ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇರಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ: ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ವಾಹನಗಳು ಈ ವಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾದರೆ ದೈನಂದಿನ ‘ಮಾಲಿನ್ಯ ಶುಲ್ಕ’ (Pollution Charge) ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಭಾರಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ವಿನಾಯಿತಿಗಳು: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ಗಳು, ಆಟೋರಿಕ್ಷಾಗಳು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಸೇವಾ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ – ANPR ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು:
ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ANPR (Automatic Number Plate Recognition) ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ವಾಹನಗಳ ನಂಬರ್ ಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತವೆ.
ಪಿಂಪ್ರಿ-ಚಿಂಚ್ವಾಡ್: ಮುಂದಿನ ಗುರಿ:
ಪುಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಅವಳಿ ನಗರವಾದ ಪಿಂಪ್ರಿ-ಚಿಂಚ್ವಾಡ್ (PCMC) ಕೂಡ ತನ್ನ ‘ಗ್ರೇಡೆಡ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲಾನ್’ (GRAP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರದಾದ್ಯಂತ LEZ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.
ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು:
-
Bharat Stage (BS) ಮಾನದಂಡಗಳು: ಇವು ವಾಹನಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ಮಾನದಂಡಗಳು. ಸದ್ಯ BS-VI ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
-
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (NCAP): 2019 ರಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆ.
-
ನೀತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಇವಿ ಪಾಲಿಸಿ-2021 ರಾಜ್ಯದ ಆರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ LEZ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ.
