ಭಾರತದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (Grasslands) ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳು (Scrublands) ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪಶುಮೇವು, ಮಣ್ಣಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
1. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ವಿಧಗಳು
1. ಹಿಮಾಲಯದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (Bugyals)
-
ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುವ ಎತ್ತರದ ಮಿತಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
-
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3,300–4,000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
-
ಹಿಮಾಲಯದ ತಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಚಿರತೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ.
2. ಶೋಲಾ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (Shola Grasslands)
-
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ನೀಲಗಿರಿ, ಅನೈಮಲೈ ಮತ್ತು ಪಳನಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
-
ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಕುಬ್ಜ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳ ಮಿಶ್ರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
-
ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ.
3. ತರಾಯಿ–ಡುವಾರ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (Terai-Duar)
-
ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಖಂಡದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
-
ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಳು ವಿಶೇಷತೆ.
-
ಹುಲಿ, ಆನೆ ಮತ್ತು ಘೇಂಡಾಮೃಗಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ
4. ಅರೆಶುಷ್ಕ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು
-
ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
-
ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಸಸ್ಯವರ್ಗ.
-
ದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ಮಳೆಗಾಲದ ಪಕ್ಷಿ (Great Indian Bustard), ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ತೋಳಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ.
5. ದಖನ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು
-
ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
-
ಹುಲ್ಲುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಕೇಶಿಯಾ ಮುಂತಾದ ವಿರಳ ಮರಗಳು ಇರಬಹುದು.
-
ಮೇವು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ.
2. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
| ಲಕ್ಷಣ | ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು (Grassland) | ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶ (Scrubland) |
|---|---|---|
| ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯವರ್ಗ | ಹುಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಿಕೆಗಳು | ಮುಳ್ಳಿನ ಪೊದೆಗಳು, ಸಣ್ಣ ಮರಗಳು |
| ಮಳೆ | ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ | ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ |
| ಸಸ್ಯಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ | ಬೇರುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಮೇಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಿಸುವಿಕೆ | ಸಣ್ಣ ಎಲೆಗಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳು, ನೀರಿನ ಉಳಿತಾಯ |
| ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು | ಕೃಷ್ಣಮೃಗ, ತೋಳ, ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ | ಚಿಂಕಾರ, ಪಟ್ಟೆ ಕತ್ತೆಕಿರುಬ, ಮುಳ್ಳುಬಾಲದ ಹಲ್ಲಿ |
ಗಮನಿಸಿ: ಇವೆರಡೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ.
3. ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭೇದಗಳು
-
Cenchrus
-
Sehima
-
Dichanthium
-
Panicum
-
Bothriochloa
ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯಗಳು
-
Acacia nilotica
-
Prosopis cineraria — ಖೇಜ್ರಿ
-
Capparis decidua
-
Ziziphus mauritiana
-
Prosopis juliflora — ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ವಿದೇಶಿ ಸಸ್ಯ.
ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು
-
ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ (Great Indian Bustard)
-
ಕೃಷ್ಣಮೃಗ (Blackbuck)
-
ಚಿಂಕಾರ (Chinkara)
-
ಭಾರತೀಯ ತೋಳ (Indian Wolf)
-
ಪಟ್ಟೆ ಕತ್ತೆಕಿರುಬ (Striped Hyena)
-
ಕಚ್‌ನ ಕಾಡುಕತ್ತೆ (Indian Wild Ass)
4. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವ
-
ಮಣ್ಣಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಹುಲ್ಲಿನ ಬೇರುಗಳು ಮಣ್ಣನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಸವೆತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
-
ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಮಳೆನೀರು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಇಂಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
-
ಕಾರ್ಬನ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ: ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹವಾಮಾನ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.
-
ಪಶುಮೇವು: ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
-
ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ: ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿವೆ.
5. ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಗಳು
ಭೂಬಳಕೆ ಬದಲಾವಣೆ
ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ನಗರೀಕರಣ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸಸ್ಯಗಳು
Prosopis juliflora ಮತ್ತು Lantana camara ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.
ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ
ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ, ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಕ್ಷೀಣತೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ
ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರಚನೆಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು.
6. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳು
| ಕಾನೂನು / ಯೋಜನೆ | ಮಹತ್ವ |
|---|---|
| ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1972 | ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾನೂನು ಆಧಾರ. |
| ಅರಣ್ಯ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1980 | ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯೇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. |
| ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ, 2002 | ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಲಾಭ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಚೌಕಟ್ಟು. |
| ಸಮಗ್ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ (IDWH) | ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೆರವು. |
| ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳು | ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒತ್ತು. |
| ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ | ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವ ಯೋಜನೆ; NTCA ಪ್ರಮುಖ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ. |
7. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು
-
Bugyals: ಹಿಮಾಲಯದ ಎತ್ತರದ ಆಲ್ಪೈನ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು.
-
Shola: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು–ಅರಣ್ಯ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
-
Terai-Duar: ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು.
-
Great Indian Bustard: IUCN ವರ್ಗೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಅತೀವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ (Critically Endangered) ಪಕ್ಷಿ.
-
Prosopis juliflora: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ವಿದೇಶಿ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
-
Project Cheetah: 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022ರಂದು ಆರಂಭವಾಯಿತು.
-
NTCA: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ; ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾದ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ.
ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1. ‘ಬುಗ್ಯಾಲ್’ ಎಂದರೆ ಏನು?
2. ಶೋಲಾ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿವೆ?
3. ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ವಿದೇಶಿ ಸಸ್ಯ ಯಾವುದು?
4. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ ಯಾವ ವರ್ಷ ಆರಂಭವಾಯಿತು?
